palette
ارزیابی میزان توجیه‌پذیری و صدقِ نظریات اعجاز قرآن در نظریه‌های کلاسیک معرفت‌شناسی

چکیده
اعجاز قرآن به عنوان اساسی­ترین حجت پیامبر خاتم(ص) در اثبات دعوی رسالت و تحدی به آن، از صدر اسلام تاکنون جایگاه مهمی در مباحثات درون‌دینی و به ویژه منازعات کلامی و تبلیغ دین و خطابه‌ها داشته است. امروزه با توسعۀ مباحثِ معرفت­شناختی، بررسی برون‌دینیِ نظریات اعجاز قرآن به­خصوص از طریق نظریه­های کلاسیکِ معرفت­شناختی اهمیتی مضاعف یافته است. معرفت‌شناسی به عنوان رویکردی اساسی در فلسفه مدرن به بیان کم و کیف معارف انسانی می­پردازد. در حقیقت بررسی «صدق و توجیه­» نظریات علمی و کم و کیف آن از مهمترین وظایف دانشِ معرفت­شناسی محسوب می­شود. با توجه به کثرتی که در کیفیت فهم اعجاز قرآن وجود دارد، نگریستن به این نظریات از منظرِ معرفت‌شناسی ضرورت پیدا می­کند. در این راستا، ابتدا به بررسی نظریات اعجاز قرآن و بیان مولفه­های اصلیِ آن­ها می­پردازیم، سپس با بیان اهمّ مکاتب معرفت­شناختی و ذکر مولفه­های اصلیِ صِدق و توجیه­پذیریِ نظریات، به امکانِ صِدق و توجیه­پذیری نظریاتِ اعجاز قرآن خواهیم پرداخت. نظریه­های انطباق، کارکردگرایی و انسجام در معرفت، مهمترین نظریاتی محسوب می­شوند که برای بررسی در این مقاله مورد استفاده قرار گرفته­اند. هر سه این نظریات برای ارزیابیِ صِدق کاربرد دارند اما انسجام­گرایی در نظریات توجیه نیز مطرح می­باشد. تدقیق معرفت‌شناختی در خصوص اعجاز قرآن، از یک طرف پیامدهای معرفتی این دیدگاه را در تفاسیر قرآن روشن خواهد کرد و از سوئی دیگر، نسبت میان معرفت‌شناسی با مطالعات قرآنی را غنا خواهد بخشید.
واژگان کلیدی
اعجاز قرآن-تفسیر-فلسفه-معرفت‌شناسی-انطباق گرایی-کارکردگرایی-انسجام گرایی

منابع و مآخذ مقاله

- قرآن کریم.

- ابن الندیم البغدادی، محمدبن اسحاق، الفهرست، چاپ رضا تجدد، تهران، 1350ش.

- ابن هشام، عبدالملک الحمیری المعافری، السیره النبویه، بیروت: دارالمعرفه، بی‌تا.

- ابن‌فارس، أحمد بن فارس، معجم مقاييس اللغة، تصحیح هارون، عبد السلام محمد، قم، مكتب الاعلام الاسلامي‏، 1404ق‏.

- ابو علی سینا، رسائل ابن سینا، ترجمه: ضیا الدین درّی، تهران: کتابخانه مرکزی، 1360

- ابو هلال عسکری، حسن، کتاب الصناعتین، قاهره، 1971م

- اسکندرانی، محمدبن احمد، کشف الاسرار النورانیه القرآنیه فی ما یتعلق بالاجرام السّماویه و الأرضیه و الحیوانات و الجواهر المعدنیه، مصر: طبعه المطبعه الوهبيه، 1297.

- آقایی، سیدعلی، " انسجام قرآن؛ رهيافت «فراهى - اصلاحى» در تفسير"، «پژوهش‌های قرآنی»، شماره 49 و 50، 1386.

- باقلانی، ابوبکر، اعجاز القرآن، بیروت، عالم الکتب، 1408ق

- باقلانی، محمدبن طیب، اعجاز القرآن، قاهره: دار المعارف، 1971م.

- بنت الشاطی، عایشه، الإعجاز البیانی للقرآن، قاهره: دارالمعارف، 1404.

- الجاحظ، ابوعثمان عمرو بن بحر ، البیان و التبیین، قاهره: مکتبه الخانجی، 1418ق.

- الجاحظ، ابوعثمان عمرو بن بحر، الحیوان، تحقیـق محمـد باسـل عیـون السـود، بیـروت، دارالکتب العلمیه، 1424.

- جرجانی، عبد القاهر، دلائل الاعجاز، به کوشش محمد رشید رضا، 1331ق

- جوادی، محسن ، " نظریه‌های صدق"، نشریه علمی-پژوهشی فقه و اصول و حقوق؛ شماره 4، 1374.

- حاجی‌حسینی، مرتضی، "بررسی و تحلیل نظریه مطابقت صدق در فلسفه اسلامی"، نامه مفید، شماره 41، 1383، صص109-122.

- خطابی، حمدبن محمد، بیان اعجاز القرآن، ضمن «ثلاث رسائل فی اعجاز القرآن»، به کوشش محمد خلف الله و محمد زغلول سلام، قاهره: دار المعارف، 1991م.

- الخولی، امین ، " نواندیشی در بلاغت"، «آینه پژوهش»، با ترجمه سیدمحمود طیب حسینی، مرداد و آبان 1386، شماره 105 و 106، 1386.

- رازی، فخرالدین، تفسیر الفخر الرازی، بیروت: دارالفکر، 1401ق

- راسل، برتراند، مسائل فلسفه، خوارزمی: تهران، 1377.

- رشید رضا، محمد، تفسیر المنار، بیروت: دار المعرفه، بی‌تا.

- زركشي، بدرالدين، البرهان في علوم القرآن، تحقيق يوسف عبدالرحمن مرعشلي و جمال حمدي ذهبي و ابراهيم عبدالله كردي، دار المعرفة، بيروت، 1415ق، ط2.

- زمخشری، محمودبن عمر، الكشاف عن حقائق غوامض التنزيل و عيون الأقاويل فى وجوه التأويل، بیروت: دارالکتاب العربی، 1407ق‏

- سید احمدخان، مقالات سرسید، ویراسته توسط اسماعیل پانیپاتی، مجلس ترقی ادب، لاهور، بی‌تا.

- الشریف المرتضی، الموضح عن جهه اعجاز القرآن، تحقیق: محمد رضا الانصاری، مشهد: موسسه الطبع و النشر التابعه للآستانه الرضویه المقدسه، چاپ دوم: 1429ق.

- شهرستانی، محمد، الملل و النحل، به کوشش محمد بدران، قاهره، 1375ق.

- طالبی، محمدحسین ، "معرفت چیست"، ماهنامه علمی-ترویجی معرفت، 1380 شماره 42، 1380.

- طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات، 1402ق.

- طبرسی، فضل‌بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: ناصر خسرو، 1372

- طنطاوی جوهری، الجواهر فی تفسیر القرآن، بیروت:دار الفکر، بی‌تا.

- طوسی، محمدبن حسن، الاقتصاد الهادی الی طریق الرشاد، طهران: مکتبه جامع چهل ستون، 1400ق.

- طوسی، محمدبن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، با مقدمه آقابزرگ طهرانی، بیروت: دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.

- غزالی، ابو‌حامد محمد بن محمد ، احیاء علوم الدین، بیروت، دار الفکر، 1411 ق.

- فتحی‌زاده، مرتضی ،" نظريه انسجام صدق"، فصلنامه علمی و پژوهشی ذهن، شماره 13، 1382.

- فراهيدى، خليل بن احمد، العين، قم، انتشارات هجرت، چاپ دوم، 1410ق.

- فیومرتون، ریچالد، معرفت‌شناسی، حکمت: تهران، ۱۳۹۰.

- قاضی عبد الجبار، المغنی فی ابواب التوحید و العدل، ج9، چاپ توفیق طویل و سعید زاید، قاهره، بی‌تا.

- قطب راوندی، سعیدبن هبه الله، الخرائج و الجرائح، قم: موسسه الامام المهدی(ع)، 1409ق

- کشفی، عبدالرسول، "دسته‌بندی نظریه‌های توجیه معرفت‌شناختی"، نامه حکمت، شماره 8، پاییز و زمستان 1385.

- محقق، مهدی، "طبقه بندی علوم از نظر دانشمندان اسلامی"، فصلنامه سیاست علمی و پژوهشی، شماره اول، 1370، صص 28-37و

- میشو، رولان، علم در اسلام، ترجمه: احمد آرام، تهران: سروش، 1366ش.

- وال، ژان، بحث در مابعدالطبیعه، مترجم یحیی مهدوی و همکاران. خوارزمی: تهران، 1376.

- هاسپرس، جان، درآمدی بر تحلیل فلسفی، طرح نو: تهران، 1379.

- Audi, Robbert, Epistemology : A contemporary introduction to the theory of knowledge, Secon Edition, Routledge, 2003.

- Bucaille , Maurice, The Bible, the Qur'an and Science: The Holy Scriptures Examined in the Light of Modern Knowledge, published by: Tahrike Tarsile Quran, New York, 2003.

- Campbell, Lewis, The Theaeteus of Plato wit A Rewised Text and English Notes, Oxford: Clarendon Press, 1883.

- Dallal, Ahmadm 'Science and The Quran,' in EQ, Edited by: Jane Dammen McAuliffe, Brill: Leiden, Vol.4, 2004.

- Steup, Matthias, An Introdution To Contemporary Epistemology, United State: Prentiece Hall, 1998.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.