palette
بررسی تناقضات در نظریّۀ تکوینی بودن جزای اخروی

چکیده

متکلّمان و متألهین در مسأله تکوینی و یا قراردادی بودن جزای اخروی آراء و دیدگاه های متفاوتی ارائه نموده اند. برخی طرفدار تکوینی بودن و برخی مخالف آن هستند. ظاهر آیات و روایات نیز با هر دو دیدگاه تکوینی و قراردادی همسو است. از این رو برخی دیگر از محققان در این مسأله قائل به جمع هر دو نظر شده و به وجود هر دو قسم از جزاء معتقد شده اند و به نحوی تناقض ظاهری آیات را پذیرفته اند. در این مقاله ضمن تبیین مسأله و طرح پرسش های مربوطه، به بیان آراء حکیمان و متکلمان پرداخته شده و سرانجام دیدگاه تکوینی بودن جزای اخروی انتخاب و هر گونه جنبۀ اعتباری و قراردادی ناصواب دانسته شده است، و با تبیین اشکال جمع هر دو قسم از جزاء تکوینی و قراردادی، راه حل تناقض ظاهری آیات را در تقریر صحیح و توجه به نظام توحیدی می داند و نهایتاً پاسخی قرآنی، استدلالی و عرفانی برای حلّ این تناقض ارائه می گردد.

واژگان کلیدی
بهشت، جهنم، تجسم اعمال، جزای تکوینی، جزای قراردادی، آخرت

منابع و مآخذ مقاله

ابن عربى، محى الدين(بی‌تا) الفتوحات المكية (4 جلدى)، بیروت‏، دار صادر.

ابن عربى، محى الدين (1370ش)، فصوص الحكم، قم، انتشارات الزهراء (س)، چاپ دوم.

آشتیانی، سید جلال الدین(1384ش)، شرح بر زاد المسافر ملاصدرا، تهران، انتشارات امیر کبیر، چاپ دوم.

بهشتی، احمد(1385)، «تبیین کلامی و فلسفی پیامدهای اعمال» فصلنامه پژوهشی اندیشه نوین دینی، شماره 6 و 7.

بی‌نام، (1370)، تفسیر قرآن کریم بر اساس تفسیر موضوعی: تجسم اعمال از نظر عقل و علم، مکتب اسلام، سال 31، شماره 2.

جوادی آملی، آیت الله عبدالله (تابستان 1372)، ده مقاله پیرامون مبدأ و معاد، قم، انتشارات الزهراء، چاپ سوم.

حسن زاده آملی، آیت الله حسن(1379ش)، سرح العیون فی شرح العیون، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، الطبعۀ الثانیۀ.

حسن زاده آملى، حسن( 1378ش)، ممد الهمم در شرح فصوص الحكم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، چاپ اول.

حسن زاده آملی، آیت الله حسن(1379ش)، هزار و یک کلمه، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیّه قم، چاپ سوم، ج 1.

 خمینی، روح الله (1369ش) سرالصلوه (معراج السالكين و الصلوة العارفين) تهران، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى، چاپ اول.

خمینی، روح الله(1383ش) ، شرح چهل حدیث (اربعین حدیث)، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)، چاپ سی ام.

خمینی، روح الله(١٣٧٨ش)، شرح حدیث جنود عقل و جهل، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، چاپ سوم.

خمینی، روح الله(1369ش)، صحیفه نور،تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، چاپ اول، جلد6.

ربانی نقابی، حسین(1360)، معاد از دیدگاه قرآن، حدیث و فلسفه، قم، چاپ خیّام.

رسولی شربیانی، رضا و عبداللهی، امیرحسین (1388)، «مقایسه ی دیدگاه ابن عربی و ملاصدرا درباره ی ماهیت بهشت و دوزخ» رهنمون، فصلنامه علوم انسانی و اسلامی، سال هفتم، شماره سوم و چهارم، تابستان و پاییز.

سبحانى‏، آيت الله جعفر(1412 ق)‏، الإلهيات على هدى الكتاب و السنة و العقل‏، قم، المركز العالمي للدراسات الإسلامية، چاپ: سوم‏، ج‏1.

سبحانی، آیت الله جعفر(1369ش)، منشور جاوید، قم، انتشارات موسسه سید الشهداء (ع)، نوبت اوّل، ج9.

سبزواری، ملاهادی (1383 ش‏)، أسرار الحكم‏، قم‏، مطبوعات دينى‏، چاپ اول‏.

سبزواری، ملاهادی (1370ش)، رسائل، تعلیق و تصحیح و مقدمه سید جلال الدین آشتیانی، تهران، شرکت چاپ و انتشارات اسوه، چاپ اول.

شیرازی، صدرالدین محمّد(1379ش) الأسفارالأربعة، قم، مکتبه المصطفوی، نوبت چاپ دوم، ج 9.

شیرازی، صدر الدین محمد(1389ش)، تفسیر القرآن الکریم، تصحیح دکتر سیّد صدر الدین طاهری، تهران، انتشارات حکمت اسلامی صدرا، چاپ اول، ، ج 7.

شیرازی، صدر الدین محمد(1366ش) شرح أصول الكافي‏، تصحيح محمد خواجوى و تحقيق على عابدى شاهرودى‏،تهران، مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگى‏، چاپ اول‏،ج‏4.

شیرازی، صدرالدین محمّد(1361ش)، العرشية‏، تهران‏، انتشارات مولى‏‏.

شیرازی، صدرالدین محمّد(1385ش)، مجموعه رسائل فلسفی صدر المتألهین، تحقیق و تصحیح حامد ناجی، تهران، انتشارات حکمت، چاپ سوم.

ضیاء آبادی، سیّد محمّد( 1379ش)، قرآن و قیامت یا تفسیر سورۀ قیامت، تهران، مرکز چاپ و نشر بنیاد بعثت، چاپ اوّل.

طباطبایی، علامه محمد‌حسین(1374ش)، تفسير الميزان‏، ترجمه سيد محمد باقر موسوى همدانى، قم‏، دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسين حوزه علميه قم‏، چاپ پنجم.

طوسى‏، خواجه نصير الدين(1374 ش)، آغاز و انجام‏، مقدمه و شرح و تعليقات از آيت الله حسن زاده آملى‏، تهران‏، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى‏، چاپ چهارم.

عبده، الشیخ محمد(1367ق)، تفسیر القرآن الحکیم (الشهیر بتفسیر المنار)، مصر، دار المنار، الطبعۀ الثانیۀ، ج4.

الغروی الإصفهانی، الشیخ محمد حسین (١٤١٤ق)، نهایۀ الدرایۀ فی شرح الکفایۀ، قم، مؤسسة آل البيت عليهم السلام لإحياء التراث، الطبعة الاولی، ج1.

فرغانی، سعید بن محمد(١٣٧٩)، مشارق الدراری شرح تاییه ابن فارض، مقدمه و تعلیق:آشتیانی، جلال‎ الدین، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم،چاپ دوم، ج١.

فيض كاشانى‏، ملامحسن أصول المعارف‏ (1375ش)‏، تعليق و تصحيح و مقدمه از سيد جلال الدين آشتيانى قم، دفتر تبليغات اسلامى، چاپ سوم‏.

قدردان قراملکی، محمد حسن(1375ش) «کاوشی در کیفرهای اخروی» نامه مفید، پاییز ، شماره هفتم.

محمّدی ری شهری، محمد(1389 ش)، بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حدیث، ترجمه حمیدرضا شیخی، قم، دار الحدیث، ، ج2.

مصباح يزدى، محمدتقى، (1391ش) معارف قرآن، قم، انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى(قدس سره)، نوبت چاپ چهارم.

مطهری، شهید مرتضی(1384) مجموعۀ آثار استاد شهید مطهر، تهران، انتشارات صدرا، چاپ هشتم.

میرفطروس، علی (1999م)، مقدمه ای بر اسلام شناسی، آلمان، نشر نیما، چاپ دوازدهم، ج1.

نصری، عبدالله(1389)، راز متن، تهران، سروش، چاپ اول.

نعيم طالقانى‏، محمد(1382)، منهج الرشاد في معرفة المعاد، چاپ اول، آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهشهای اسلامی، ج3.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.