استدلال گرایی ناواقع گرایانه؛ نقد مبانی معرفت شناختی نظریه عقلانیت و معنویت

سید محمد اکبریان

چکیده


نظریه معنویت و عقلانیت، تنها راه کاهش آلام انسان و رهایی بشر را در پیوند میان عقلانیت و معنویت می داند. در نگاه نظریه پرداز دین سنتی با عقلانیت جدید (مدرن) تأیید نمی شود؛ از این رو در جهان معاصر نمی تواند نقش تاریخی خود را برای کاهش رنج های بشری ایفا کند و باید معنویت را جایگزین آن کرد. نظریه با صرف نظر از اضطراب در مفهوم و کاربرد عقلانیت جدید، در نهایت بر مبنای ترکیبی از «عقلانیت ناواقع گرا» برای اثبات «عقل گریز» و «راز» بودن باورهای معنوی و «عقلانیت ابزاری» برای اثبات بهداشت و مطلوبیت روانی آن باورها طرح ریزی می شود. عقلانیت ابزاری و عقلانیت ناواقع گرا هر دو با اشکالات متعددی از سوی منتقدان مواجه شده است، اما اشکالات مهم تر در نتایجی است که بر مبنای عقلانیت ناواقع گرا متوجه مهم ترین عناصر این نظریه می شود. مهم ترین عنصر این نظریه از نگاه نظریه پرداز، هدف آن است. هدف طرح این نظریه کاهش آلام بشر است؛ در حالی که این هدف با عقلانیت ناواقع گرا حاصل نمی شود. هم چنین مبنای ناواقع گرایی در باورمندی به معنویت،  موجب ورود خرافات به باورهای معنوی می شود.


واژگان کلیدی


معنویت- عقلانیت ابزاری- استدلال گرایی- معرفت شناسی - ناواقع گرایی

تمام متن:

PDF

منابع و مآخذ مقاله


- بشیریه، حسین؛ تاریخ اندیشه‌های سیاسی در قرن بیستم؛ اندیشه‌های مارکسیستی،1376، تهران، نشر نی.

- تالیا فرو، چارلز، فلسفه دین در قرن بیستم، 1382، تهران، دفتر پژوهش و نشر سهروردی.

- تریگ، راجر، عقلانیت و دین، ترجمه حسن قنبری، 1385، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.

- زندیه، عطیه، 1386، دین و باور دینی در اندیشه ویت کنشتاین، تهران، نشر نگاه معاصر.

- سروش، عبدالکریم و دیگران، 1381، سنت و سکولاریسم، تهران، موسسه فرهنگی صراط.

- هیک، جان هاوارد، واقع گرایی و ناواقع گرایی دینی، ترجمه نغمه پروان، 1393، ماهنامه اطلاعات حکمت و معرفت، شماره99.

- ملکیان، مصطفی، 1381الف، راهی به رهایی، چاپ دوم، تهران، نگاه معاصر.

- ____ 1385 الف، مشتاقی و مهجوری، تهران، نگاه معاصر،

-____ 1395، در رهگذار باد و نگهبان لاله، چاپ دوم، تهران، نگاه معاصر.

- ____ 1391، دین، معنویت و روشنفکری دینی، چاپ سوم، تهران، پایان.

- ____ در جستجوی عقلانیت و معنویت، خرداد1389، ماهنامه مهر، شماره3.

- ____سازگاری معنویت و مدرنیته، 25/5/1385ب، روزنامه شرق، شماره 835.

- ____ سنت، تجدد، پسا تجدد، ، خرداد ۱۳۸۷، نشریه آیین، شماره7.

- ____ مصاحبه معنویت و عقلانیت، اردیبهشت 1393، اطلاعات حکمت و معرفت، سال نهم، شماره 2.

- ____ عقلانیت، 1381ب، بازتاب اندیشه، شماره 30

- Chisholm, R. (1977) A Theory of Knowledge 2nd edition, Englewood Cliffs, NJ: Printice Hall

- Russell, B.(1954) Human Society in Ethics and Politics, London: George Allen and Unwin New York: Simon and Schuster

- Plantinga, Alvin & Michael Tooley. (2008) Knowledge of God, Blackwell.

- Plantinga, Alvin.(1982) How to be an anti-realist, in proceedings and addresses of the American philosophical association, V.56,N.1.

- Herrmann, E (1994) Scientific Theory and Religious Belief, Kampen, Netherlands, kok Pharos.


ارجاعات

  • در حال حاضر ارجاعی نیست.