palette
رابطه وطن و طمأنینه بی ذکر نام نویسنده

چکیده

طمأنینه مقامی است که اهل عرفان، معتقدند قرار دائمی با وصول به آن امکان پذیر است. امّا طمأنینه به عنوان یک مشترک لفظی با متعلّق­های متفاوت در قرآن کریم و به تبع آن در کلام صوفیان مطرح شده است. در قرآن، دنیا متعلّق اطمینان قرارگرفته و امکان طمأنینه به دنیا نیز تصدیق شده است. (یونس:7)  

البته صوفیان می­گویند هر نوع آرامش، غیر از «طمأنینه»ای که از طریق رسیدن به «وطن»، یعنی خاستگاه وجودی انسان، ایجاد شود نه دائمی است و نه اصیل. تستری در تفسیر عرفانی خود و ذیل آیه­­ ی «فَإِنْ‏ أَصابَهُ‏ خَيْرٌ اطْمَأَنَ‏ بِهِ‏» (حج:11) معتقد است انسانی که هنوز دارای هواست و به عبارتی به طمأنینه مطلق نرسیده، هر دریافت (مادّی یا معنوی) که باعث احساس «رضایت قلبی» و «نشاط نفس» او بشود، به همان طمأنینه می‎یابد.‏(تستری: 1423: 106)

امّا با نظر دقیق عرفانی، طمأنینه مخلوط به هوا، یا همان طمأنینه پیش از وصول به وطن، «طمأنینه در غربت» است و مجازاً به آن طمأنینه گفته شده است.

آیا وصول به طمأنینه مطلق شدنی­ست؟ معنای «وطن» که عارفان، طمأنینه را جز با وصول به آن امکان پذیر نمی­دانند چیست؟ اعتقاد به حقیقت عرفانی «طمأنینه» چه تلازماتی در بینش عرفان نظری و علمی عارفان داشته است و آنان بر این اعتقاد چه تلازماتی را بار کرده­اند. در این نوشتنار به بررسی پاسخ این سؤالات از متون عرفانی صوفیان نخستین تا عصر ابن عربی پرداخته‎ایم.

واژگان کلیدی
طمأنینه، وطن، پیمان الست، آثار طمأنینه

منابع و مآخذ مقاله

قرآن کریم

ابن عربی، الفتوحات المكية، تصحیح عثمان يحيى‏، بیروت، دار احياء التراث العربى، 1994 م‏، دوم‏

ابن عربی، رسالة نسب الخرقة و الباسها( الطريق الى الله)، تصحیح محمود محمود الغراب‏، دمشق، دار الكاتب العربى‏، دوم‏

ابن عربی، شجرة الکون(درخت هستی)، ترجمه گل باباسعیدی، تهران، طریق کمال1376

امام صادق، مصباح الشريعة، بیروت، مؤسسة الأعلمى للمطبوعات‏، 1400 ق‏، اول‏

پوراسماعیل، یاسر، تابستان 1388، «نظریات مرتبه بالاتر درباره آگاهی»، ذهن، سال دهم، شماره 2 ، پیاپی38، صص: 125ـ 156

پورجوادی نصرالله، عهد الست، تهران، فرهنگ معاصر، 1393، تفسير التسترى‏

حافظ شیرازی، شمس الدّین محمّد، ديوان حافظ، مصحح: باهتمام محمد قزوينى و قاسم غنى‏، زوار، تهران ‏1385 چهارم

حلاج، ‏حسين بن منصور، طواسين( ديوان الحلاج)، مصحح: محمد باسل عيون السود، دار الكتب العلمية: 2002م‏

خواجه عبد الله انصارى، طبقات الصوفية، بی جا، بی تا، چاپ اول‏

رفيق العجم‏، موسوعة مصطلحات التصوف الإسلامى‏‏، بیروت، مكتبة لبنان الناشرون‏، 1999 م‏، اول‏

روزبهان بقلى شيرازى‏، شرح شطحيات‏، تصحیح هانرى كربن‏، تهران، انتشارات طهورى‏، 1374، سوم‏

روزبهان بقلى شيرازى‏، مشرب الأرواح‏، بیروت، دار الكتب العلمية، 1426 ق‏، نوبت چاپ: اول‏ كشكول بهايى‏

سراج الطوسى، ابو نصر، ‏اللمع فى التصوف‏، مصحح: رينولد آلين نيكلسون‏، ليدن‏، مطبعة بريل‏، 1914 م‏

سلمى حمد بن الحسين، طبقات الصوفية( السلمى)، مصحح: مصطفى عبد القادر عطا، دار الكتب العلمية، بيروت، ‏1424 ق‏، دوم‏

سمعانى، احمد، ‏روح الأرواح فى شرح أسماء الملك الفتاح‏، مصحح: نجيب مايل هروى‏، تهران، انتشارات علمى و فرهنگى، 1384، دوم‏

سهروردى( شيخ اشراق)، شهاب الدين، هانرى كربن ـ سيد حسين نصر ـ نجفقلى حبيبى‏، تهران‏، موسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگى‏، 1375، دوم‏

سهل بن عبد الله التسترى‏، تفسیر تستری، بیروت، دار الكتب العلمية، 1423 ق‏، اول‏

شيخ بهايى‏، کشکول شیخ بهایی، بیروت، اعلمى‏، 1403 ق‏، ششم‏

صفار، محمد بن حسن، ‏بصائر الدرجات في فضائل آل محمّد صلّى الله عليهم‏، مصحح: كوچه باغى، محسن، قم، مكتبة آية الله المرعشي النجفي‏، 1404 ق‏، دوم‏

عطار نيشابورى، ‏فريد الدين، تذكره الأولياء، مصحح: رينولد آلين نيكلسون‏، مطبعه ليدن‏، 1905 م‏، اول‏

قشيرى، ‏ ابوالقاسم، لطائف الإشارات‏، مصر، الهيئة المصرية العامه للكتاب‏،1981 م‏، سوم

كاشانى، عز الدين محمود، مصباح الهداية و مفتاح الكفاية، تهران، نشر هما، بی تا، اول‏

كاشانى، ملا محسن فيض، مجموعه رسائل فيض، ‏مصحح: محمد امامى كاشانى، تهران‏، مدرسه عالى شهيد مطهرى‏، 1387، اول‏

مستملى بخارى، اسماعيل، ‏شرح التعرف لمذهب التصوف‏، مصحح: محمد روشن‏، تهران، انتشارات اساطير، 1363، اول‏

مكى، ابو طالب، قوت القلوب فى معاملة المحبوب‏، مصحح: باسل عيون السود، بیروت، دار الكتب العلمية، 1417 ق،‏ اوّل

مولوى، جلال الدين محمد بلخى، مثنوى معنوى‏، مصحح: توفيق سبحانى‏، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامى‏، 1373، اول‏

هجويرى‏، ابو الحسن على،كشف المحجوب، ‏تهران، طهورى‏، 1375، چهارم‏


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.