palette
بررسی و تطبیق توحید افعالی در آیات و روایات با نظام وجود شناختی عرفانی

چکیده

چکیده: توحید افعالی هم از نظر فهم علمی و هم به لحاظ عملی و هم به جهت تعارض ظاهری آن با اراده انسان مسئله ای چالشی است. اشاعره، آن را بر اراده انسان مقدم دانسته و قائل به جبر او در افعالش شدند و معتزله جانب اراده انسان را گرفته و قائل به تفویض شدند و تنها، امامیه، پیرو تفسیر بزرگان خود، اراده انسان را در کنار توحید افعالی و اراده الهی، به صورت دیدگاه «امر بین امرین» پذیرفتند. دیدگاه فلاسفه و عرفا به دیدگاه امامیه نزدیک است اما عرفا در مبحث وحدت وجود عنایت خاصی به این مسئله، داشته و به تفسیری دقیق تر از آن چه دیگران بیان کرده اند اعتقاد دارند. یعنی اثبات اراده در انسان به عنوان تجلی صفت (یا اسم) الهی در او. هدف ما در این نوشتار که با روش تحلیلی و با مراجعه به منابع کتابخانه ای صورت می گیرد آن است که این توحید از منظر عرفانی که تابعی از مسأله وحدت وجود است با تکیه بر آیات و روایات تبیین گردد.

واژگان کلیدی
توحید، توحید افعالی، اراده انسان، اراده الهی، جبر.

منابع و مآخذ مقاله

قرآن

نهج البلاغة(الصبحي صالح) 1414ه ق، قم.

ابن ابی جمهور، محمد بن زین الدین، (1405ق)، عوالي اللئالي العزيزية في الأحاديث الدينية، ج‏4، مصحح: مجتبی عراقی، قم، دار سید الشهداء للنشر.

ابن بابویه، محمد بن علی، (1414ق)، إعتقادات الإمامية، قم، کنگره شیخ مفید، چاپ دوم.

ابن بابویه، محمد ین علی، (1398ق)، التوحيد، قم، موسسه النشر الاسلامی.

ابن طاووس، علی بن موسی، (1376)، الإقبال بالأعمال الحسنة (ط - الحديثة) ؛ ج‏1، مصحح: جواد قیومی اصفهانی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.

ابن عربى، محيى الدين، (1946م)، فصوص الحکم، ج2، قاهره، دار احياء الکتب العربيه.

آشتیانی، سید جلال الدین، (1375)، شرح مقدمه قیصری بر فصوص الحکم، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، چاپ چهارم.

آشتیانی، سید جلال الدین، (1376)، هستى از نظر فلسفه و عرفان، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، چاپ سوم.

جامى، عبد الرحمن، (1370)‏، نقد النصوص في شرح نقش الفصوص، مصحح: سيد جلال الدين آشتيانى‏، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامى‏.

حر عاملی، محمد بن حسن، (1418ق/1376)، الفصول المهمة في أصول الأئمة (تكملة الوسائل)، ج‏1، مصحح: محمد بن محمد الحسین القائینی، قم، مؤسسۀ اسلامی امام رضا علیه السلام.

حسن زاده آملی، حسن، (1365)،هزار و یک نکته، تهران، رجا، چاپ پنجم.

حسن زاده آملی، حسن، (1373)، انه الحق، قم، قیام.

حسن زاده آملی، حسن، (1379)،خير الاثر در رد جبر و قدر و دو رساله ديگر، قم، دفتر تبلیغات، چاپ چهارم.

حسن زاده آملی، حسن، (1381)، هزار و یک کلمه، ج6 و5، قم، بوستان، چاپ سوم.

حسن زاده آملی، حسن، (بی تا)، رساله وحدت از دیدگاه عارف و حکیم، تهران، فجر.

حسینی تهرانی، سید محمد حسین، (1417ق)، توحيد علمى و عينى، مشهد، انتشارات علامه طباطبایی، چاپ دوم.

حسینی تهرانی،سید محمد حسین، (1423 ق)، معاد شناسى،ج‏1،مشهد،نور ملکوت قرآن.

حلی، حسن بن یوسف بن مطهر، (1982م)، نهج الحق و كشف الصدق، بیروت، دار الکتاب اللبنانی.

خواجگی شیرازی، محمد بن احمد، (1375)، النظامية في مذهب الإمامية، مصحح: علی اوجبی، نهران، میراث مکتوب.

سبزواری، ملاهادی، (1372)، شرح الاسماء الحسنی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.

سجادی، سید جعفر، (1373)، فرهنگ معارف اسلامى، ج‏1و3، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ سوم.

صدرالمتألهین، محمد ابراهیم، (1383)، شرح أصول الكافي، ج1،‏3و4، تهران،موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

صدرالمتألهین، محمد ابراهیم، (1981م)، الحكمة المتعالية فى الاسفار العقلية الاربعة، ج2،6و‏8، بیروت، دار الحیاء التراث.

صفار، محمد بن حسن، (1404ق)، بصائر الدرجات في فضائل آل محمد صلى الله عليهم، ج1، مصحح: محسن بن عباسعلی کوچه باغی، قم، مکتبۀ آیۀ الله المرعشی النجفی،چاپ دوم.

طباطبایی، سید محمد حسین، (1374)، الميزان فى تفسير القرآن ، ترجمه سید محمد باقر موسوی همدانی، ج6، ‏8،‏10، ‏13، ‏14، ‏15، 16، ‏19، قم، دفتر انتشارات اسلامی،چاپ پنجم.

طوسى، محمد بن الحسن، (1411ق)،‏ مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، ج‏1و 2 ، بيروت، مؤسسة فقه الشيعة.

قمی، عباس، (1414ق)، سفينة البحار، ج‏7، قم، اسوه.

قمی، قاضی سعید، (1415ق)، شرح توحيد الصدوق، مصحح: نجفقلی حبیبی،ج‏2، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

قمى، على بن ابراهيم، (1363)‏، تفسير القمي، ج‏1، تحقيق: طيب موسوى جزايرى، قم، چاپ سوم.

قیصری، داود، (1381)، رسائل قيصرى،نهاية البيان فى دراية الزمان(رسائل قيصرى)، مصحح: جلال الدین آشتیانی، تهران، مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، چاپ دوم.

کاشانی، عبدالرزاق، (1426ق)، لطائف الأعلام فى إشارات أهل الإلهام، ج‏2، مصحح: احمد عبدالرحیم السیاح/توفیق علی وهبۀ/عامر النجار، قاهرۀ، مکتبۀ الثقافه الدینیۀ.

كلينى، محمد بن يعقوب، (1407ق) ، الكافي، ج1،2 و8، تهران، الإسلامية، چاپ چهارم.

مازندرانی، محمد صالح بن احمد، (1382ق)، شرح الكافي-الأصول و الروضة، ج3، تهران، مکتبۀ الاسلامیۀ.

مجلسى، محمد باقر، (1403ق)، بحار الأنوار( ط- بيروت)، مصحح: جمعى از محققان، ج‏5 و 95، بيروت، دار إحياء التراث العربي‏،چاپ دوم.

موسوی الاخمینی، روح الله، (1376) ، مصباح الهداية إلى الخلافة و الولاية، مقدمة، مصحح: جلال الدین آشتیانی، تهران، مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ سوم.

موسوی الخمینی، روح الله، (1416ق)، ترجمه و شرح دعای سحر، قم ، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.

موسوی الخمینی، روح الله،(1390) ، شرح چهل حدیث، مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ پنجاه دوم.

نصری، عبداله، جبر و اختيار از ديدگاه علامه طباطبائی، سال نهم، شماره چهارم، زمستان 1392،71-82.

هاشمی خویی، میرزا حبیب الله، (1400ق)، منهاج البراعة في شرح نهج البلاغة، مترجم: حسن حسن زاده آملی-محمد باقر کمره ای، مصحح: ابراهیم میانجی، ج‏19، تهران، مکتبه الاسلامیه، چاپ چهارم.

یزدانپناه، یدالله، (1388)، مبانی و اصول عرفان نظری، قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.