palette
بررسي تطبيقي آيات امامت در تفاسير اماميه و زيديه تا پایان دوره آل بویه

چکیده

اماميه در مباحث كلامي خود، بر 5 آيه اولي الامر، تطهير، ولايت، مودت و مباهله تاكيد دارند. بررسي تطبيقي تفاسير اماميه و زيديه از آغاز تا پايان عصر آل بويه در نيمه سده پنجم، از اين آيات و شناخت شباهت ها و تفاوت هاي تفسيري آنها، مساله اصلي اين مقاله است و دامنه آن به تفاسير ابوالجارود، مقاتل بن سليمان، قمي، حبری، فرات كوفي و شيخ طوسي محدود شده که در سه دوره اولیه (تا سال 150هجری)، میانی(تا پایان غیبت صغری در 329هجری) و پایانی(دوره آل بویه) طبقه بندی خواهد شد. در ابتدا مشخص شد كه تفسير مقاتل كمترين شباهت را به تفاسير شناخته شده زيدي و اثني عشري دارد و از اين رو در نتايج به دست آمده در نظر گرفته نخواهد شد. در ميان تفاسير باقي مانده بررسي هاي صورت گرفته نشان مي دهد كه از نظر روش و محتوا (تفسير حديثي) شباهت هاي فراواني ميان تفاسير اثني عشري و زيدي وجود دارد. عموم اين تفاسير، را مي توان روايي شمرد كه همگي در پي اثبات نزول اين آيات درباره 5 تن هستند هرچند تاكيد بر نقل روايات در ميان تفاسير زيدي، برجسته تر به نظر مي رسد. شيخ طوسي تنها مفسري بود كه علاوه بر نقل حديث، به دلالت هاي کلامی هم پرداخته بود. استنتاجهای کلامی شیخ طوسی نشان می دهد که مفسران پیشین، بیش از هر امری متوجه تعیین شخص جانشین پیامبر بودند ولی در دوره آل بویه، تفسیر این آیات به سمت اثبات ویژگی های امام جمله عصمت آنها حرکت کرده است. 

واژگان کلیدی
کلام امامیه، آیات امامت، زیدیه، اثنی عشریه، امامیه، تفسیر

منابع و مآخذ مقاله

ابن ندیم، محمد بن اسحق، الفهرست، بیروت، دار المعرفه، 1398ق.

ابوالجارود، زيادبن المنذر،تفسير ابي الجارود و مسنده، تحقيق علي شاه علي زاده، قم، دارالحديث، 1434ق/1393ش.

جرار، ماهر، «تفسير ابوالجارود زياد بن منذر: مقدمه اي در شناخت عقايد زيديه»، ترجمه محمد كاظم رحمتي، آئينه پژوهش، شماره 95، آذر و دی1384.

حبري، ابوعبدالله الحسين بن الحكم بن مسلم، تفسير الحبری، گردآوري سيدمحمدرضا حسيني، بي جا، موسسه آل البيت لاحياء التراث، 1405ق.

حسكاني، عبيد الله بن احمد، شواهد التنزيل، تهران، وزارت ارشاد اسلامي، 1411ق.

حسين زاده، علي،‌ "بررسي تفسير ابوالجارود"، پژوهشهاي قرآني، شماره 5 و 6، بهار 1375ش.

سلطانی، مصطفی، "تعامل تاریخی و فکری- فرهنگی معتزله و زیدیه"، نامه تاریخ پژوهان، شماره 11، پاییز 1386ش.

شايسته نژاد، علي اكبر، «تفسير مقاتل بن سليمان و جايگاه آن»، مطالعات قرآن و حديث، پاييز و زمستان 1387ش، سال دوم، شماره اول.

شفق خواتی، محمد، "امامت از دیدگاه زیدیه و امامیه"، پژوهشنامه حکمت و فلسفه اسلامی، شماره 21، بهار 1386ش.

صادقیان، سید احسان، "بررسی مفهوم امامت از دیدگاه دو فرقه زیدیه و امامیه"، خردنامه، سال 3، شماره 7، زمستان 1390ش.

طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفه، 1412ق.

طوسي، محمد بن حسن، التبيان فى تفسير القرآن‏، بيروت، داراحياء التراث العربى‏، بي تا.

طوسی، محمد بن حسن، الرجال، نجف، المطبعه الحیدریه، 1389ق.

فرات كوفي، ابوالقاسم فرات بن ابراهيم‏، تفسير فرات الكوفي، تهران، سازمان چاپ وانتشارات وزارت ارشاد اسلامى‏، 1410ق.

قبادي، مريم، "تفسير فرات كوفي"، فصلنامه اسراء، شماره 4، تابستان 1389ش.

قمي، علي بن ابراهيم، تفسير القمي، قم، دارالكتاب، 1367ش.

معرفت، محمدهادی، تفسیر و مفسرون، انتشارات التمهید، قم، 1379ش.

مقاتل بن سليمان‏، تفسير مقاتل بن سليمان‏، تحقيق عبدالله محمود شحاته، بيروت، دارإحياءالتراث العربي‏، 1423ق.

موحدي محب، عبدالله، "نگاهي به تفسير فرات كوفي"، آئينه پژوهش، شماره 60، بهمن و اسفند 1387ش.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.