palette
قاعدة قبح نقض غرض در كلام اسلامي

چکیده
ميان متكلمان و حكماي مسلمان در خصوص وجود يا عدم غايت و غرض در افعال باري تعالي اختلاف نظر وجود دارد. اشاعره وجود هرگونه غايت و غرض در افعال الهي را با كمال ذاتي او متعارض مي‌دانند و آن را انكار مي‌كنند. در مقابل، حکمای الهی و متکلمان عدلیه معتقدند كه حضرت باری‌ تعالی در افعالش غایت و غرض دارد و هیچ فعلی از او سر نمی‌زند مگر اینکه متوجه غایت و غرض خاصی باشد؛ اما در اینکه غایت و غرض در افعال الهی به چه کسی یا چه چیزی برمی‌گردد میان این اندیشمندان اختلاف نظر وجود دارد. متکلمان عدلیه معتقدند که غرض باید به غیر خدا برگردد تا او از هرگونه نقص و کاستی مبرا باشد؛ اما حکما می‌گویند غرض باید به خود خدا برگردد تا با قاعدة «العالی لا یلتفتُ الی السافل و لا یستکملُ بِهِ» در تعارض نباشد. آنچه همة صاحب‌نظران بر آن اتفاق نظر دارند این است که «نقض غرض قبیح است»، زیرا منجر به اجتماع خواستن و نخواستن فعل واحد می‌شود که محال است. قاعدة قباحت نقض غرض» در كلام عقلي كاربرد زيادي دارد و كمتر قاعده‌اي از لحاظ كاربرد به پاي اين قاعده مي‌رسد. اهميت اين قاعده تا بدان حد است كه در تمام اصول دين از آن بحث مي‌شود. اصل وجود غايت در افعال الهي در مباحث مربوط به توحيد اثبات مي‌شود و سپس به عنوان مقدمه در اثبات اصول دیگر یعنی عدل، نبوت، امامت و معاد به كار مي‌رود.
واژگان کلیدی
غرض، لطف، حکمت، نبوت، امامت، معاد.

منابع و مآخذ مقاله

-


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.