palette
کيفيت و حدود عذاب اُخروي در نگرش عرفاني محي-الدين‌ابن‌عربي

چکیده
بحث از نظام پاداش و جزاي الهي در جهان آخرت و کميت و کيفيت عقوبت اُخروي، به-ويژه مسئلة جاودانگي جهنم و خُلود عذاب اُخروي، از مباحث مهم در کلام، فلسفه و عرفان بوده است. ا‌بن‌عربي به‌عنوان انديشمندي برجسته در ساحت عرفان نظري، نخستين كسي است كه برخلاف متشرعان و عامة اهل ديانت، در رويکردي ويژه و استثنايي، ضمن قائل‌شدن به ناپايداري و محدوديت عذاب الهي، «جهنم» و کيفر اُخروي را امري نسبي و داراي مفهومي متغير مي‌داند. وي در نظريه‌پردازي عرفاني خود به‌مدد تأويل و با بهره‌گيري از تمثيل، ضمن اثبات نسبي‌بودن معناي دوزخ و عذاب، با رويکردي عاطفي و انسان‌دوستانه درصدد نشان‌دادن ناچيزبودن اعمال انسان در برابر رحمت بي‌کران‌ الهي است. ابن‌عربي، با بازگرداندن معناي «عذاب» به ريشة لغوي «عذب»- به‌معناي گوارا و دلنشين- معتقد است نحوة پذيرش عذاب اُخروي را از سوي گروه‌هاي مختلف اهل دوزخ، با توجه با استعدادها و قابليت‌هاي متفاوت آنها، عذاب را براي آنها در اشكال و كيفيات متنوع، به امري گوارا و دلپذير تبديل مي‌گرداند. «تناسب كيفر اُخروي با عمل دنيوي»، «امکان خُلف وعيد از جانب خدا در روز قيامت» و «عَرَضي‌بودن عمل انسان‌ در برابر جوهري‌بودن فطرت الهي در وي» از جمله دلايل ابن‌عربي براي اثبات ديدگاه خود در خصوص ابدي‌نبودن عذاب اُخروي است.
واژگان کلیدی
عذاب اُخروي، جهنم، ابن-عربي، جاودانگي عذاب، رحمت الهي.

منابع و مآخذ مقاله

-


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.