palette
ارزيابی راه‌حل‌های اندیشمندان اسلامی در مواجهه با تزاحم تکاليف اخلاقی

چکیده
مسئلة نسبی بودن يا مطلق بودن گزاره‌های اخلاقی از مهم‌ترين مسائل مطرح در فلسفة اخلاق است که پذيرش هر کدام از اين دو مبنا پيامدهايی تأثيرگذار بر نظام‌سازی اخلاقی دارد. يکی از موارد زمينه‌ساز نسبی‌گرايی اخلاقی، مسئلة تزاحم تکاليف است. با توجه به اینکه تکاليف اخلاقی ناظر به عمل و رفتار انسان است، به دلیل پيچيدگی شرايط اجتماعی وقوع تعارض يا تزاحم بين تکاليف در ظرف عمل ممکن است. در پژوهش حاضر، با پذيرش مطلق بودن گزاره‌های اخلاقی، برخی از راه‌های رايج حل تزاحم از دیدگاه انديشمندان اسلامی بررسی شد. راه‌حل پيشنهادی اين است که بايد بين فلسفة اخلاق به عنوان يک علم دارای مسائل و روش و قلمرو مشخص و جامعه‌شناسی اخلاق به عنوان علم ديگر با روشی مختص به خود، تفکيک قائل شويم. مسئلة مطلق يا نسبی بودن گزاره‌‌های اخلاقی به فلسفة اخلاق و مسئلة تعارض تکاليف به حوزة جامعه‌شناسی اخلاق مرتبط است. پس نبايد با اتکا به تزاحم تکاليف در ظرف عمل، نسبی بودن گزاره‌های اخلاقی را نتيجه گرفت، اما برای حل تزاحم تکاليف در مقام جامعه‌شناسی اخلاق می‌توان با تکيه بر بررسی نتايج و پيامدهای عمل اخلاقی، با ترجيح اهم بر مهم و روش‌های‌ دیگر اقدام کرد. نکتة مهم اين است که مکتبی در فلسفة اخلاق می‌تواند در حل تعارضات اخلاقی توفيق يابد که به الزام و نتيجه يا وظيفه و غايت، توأمان بها دهد و فلسفة اخلاق با رويکرد اسلامی از چنين ظرفيتی برخوردار است.
واژگان کلیدی
اخلاق، نسبيت، مطلق گرایی، تزاحم تکاليف

منابع و مآخذ مقاله

-


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.