palette
تحلیل و نقد قرائت تفویضی و تأویلی رشید‌رضا پیرامون مسئله رؤیت خداوند

چکیده

بحث رؤیت خداوند از مباحث پرچالش میان فرق اسلامی است که در سیر تفکر کلامی با تغییراتی همراه بوده است. در این میان دو رویکرد ظاهرگرا و تأویل‌گرا همواره مورد توجه متکلمان بوده است. چنان‌که اهل حدیث، سلفیه و اشاعرۀ متقدم با تکیه بر ظاهر آیات و روایات بر جواز رؤیت بصری خدا تأکید می‌کنند؛ هر چند در ادامه برای رهایی از مشکل تشبیه به قاعدۀ بلاکیف روی می‌آورند. در مقابل، امامیه، معتزله و اشاعرۀ متأخر با تأویل آیات و روایات، تنها به جواز رؤیت قلبی و شهودی در قیامت معتقدند. رشیدرضا به عنوان برجسته‌ترین مفسّر معاصر اهل سنت، در تبیین مسئلة رؤیت، به‌صورت نسبی رویکردی شبیه اشاعرۀ متأخرِ تأویل‌گرا دارد. با این حال برای همراهی با مذهب سلف، معنای تأویل‌شده را بدون کیفیت معرفی می‌‌کند. هر چند بر این تأویل وی نیز اشکال وارد است. این پژوهش به شیوۀ تحلیل محتوا ضمن تبیین دقیق قرائت رشید‌رضا از مسئله رؤیت، تعامل دوگانه وی را مشخص کرده، به نقد آن پرداخته است.

واژگان کلیدی
رشید رضا، رؤیت خدا، تفویض، تأویل، نقد دیدگاه‌ها

منابع و مآخذ مقاله

جرجانی، علی بن محمد، شرح المواقف، تصحیح بدرالدین نعسانی، قم، منشورات الشريف

الرضی‏، 1325.

جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، قم، مرکز نشر اسراء، 1388.

______ ، تفسیر موضوعی قرآن کریم؛ توحید در قرآن، قم، مرکز نشر اسراء، 1391.

______ ، سرچشمة اندیشه (مجموعه مقالات و مقدمات فلسفی)، قم، مرکز نشر اسراء، 1386.

______ ، قرآن حكیم از منظر امام‏ رضا (ع)، قم، مرکز نشر اسراء، 1379.

حشمت‌‌پور، محمد حسین،"رؤیت خدا"، فصلنامة پژوهش‌های فلسفی ـ کلامی، سال8،

شماره30، زمستان1385، ص66-39.

ربانی گلپایگانی، علی، الکلام المقارن، قم، مؤسسة آموزشی پژوهشی مذاهب اسلامی، 1421ق.

______ ، "وهابیان و توحید در اسماء و صفات"، فصلنامة سراج منیر، سال2، شمارة6، تابستان

ش، ص46-17.

رشیدرضا، محمد، تفسیر القرآن العظیم الشهیر بتفسیر المنار، دار المعرفـة، بیروت، 1414ق.

سبحانی، جعفر، الالهیات علی هُدی الکتاب و السنـة و العقل، قم، منشورات المرکز العالمی

للدرسات الاسلامیـة، 1413ق.

سیوطی، جلال الدین عبدالرحمن، الإتقان في علوم القرآن‏، بیروت، دار الكتاب العربى‏، 1421ق.

شهرستانی، عبدالکریم، الملل و النحل، ‏تحقیق محمد بدران‏، قم، الشریف الرضی، 1364.

صبحی عبدالنبی الرنتیسی، ماجد، "أثر الاتجاه العقلی السلبی فی التفسیر المنار"، رسالـة ماجستیر،

إشراف عصام العبد زهد، کلیـة أصول الدین فی الجامعـة الاسلامیـة بغزة، 1422ق.

صدرالدين شيرازی، محمد بن ابراهيم، الشواهد الربوبیـة فی مناهج السلوکیـة، به‌‌اشراف سید محمد

خامنه‌‌ای، تصحیح، تحقیق و مقدمه دکتر سید مصطفی داماد، تهران، بنیاد حکمت اسلامی

صدرا، 1382.

______ ، تفسير القرآن الكريم، تصحيح محمد خواجوى، قم، بيدار، 1361.

______ ، سه رسالة فلسفی، تصحیح و تعلیق سید جلال الدین آشتیانی، قم، دفتر تبلیغات حوزه

علمیة قم، 1378.

______ ، شرح الاصول الکافی، به‌‌اشراف سید محمد خامنه‌‌ای، تصحیح، تحقیق و مقدمه

آیت‌الله رضا استادی، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1384.

ابن بابویه، محمد بن على، التوحید، تصحیح و تحقیق هاشم حسینی، قم، جامعه مدرسین‏، 1398.

______ ، عیون اخبار الرضا(ع)‏، تحقیق، مهدی لاجوردی، تهران، نشر جهان‏، 1378.

طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن‏، قم، مكتبـة النشر الإسلامی‏، 1417ق.

______ ، رسالـة الولایـة، ترجمة همایون همتی، تهران، امیرکبیر، 1366.

طبرسی، فضل بن حسن، ‏مجمع البیان فى تفسیر القرآن‏، تحقیق محمد جواد بلاغى‏، تهران، ناصر

خسرو، ‏1372.‏

طوسی، محمد بن حسن، التبيان في تفسير القرآن‏، بیروت، دار إحياء التراث العربي‏، بی‌‌تا.

______ ، تمهید الاصول فی علم الکلام، مقدمه و تصحیح عبدالمحسن مشکوۀ الدینی، تهران،

مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1362.

فخر رازی، محمد بن عمر، الأربعین فی أصول الدین‏، قاهره، مكتبـة الكلیات الأزهریـة، 1986.

______ ، المحصل، تقدیم و تحقیق دكتور حسین اتاى، عمان، دار الرازی، ‏1411ق.

______ ، التفسیر الکبیر المشتهر بمفاتیح الغیب، بیروت، دار الفکر للطباعـة و النشر و التوزیع،

ق.

فرمانیان، مهدی، "مبانی فکری سلفیه"، رسالة مقطع دکتری دانشگاه قم مرکز تربیت مدرس،

استاد راهنما دکتر احمد بهشتی، اساتید مشاور دکتر احمد عابدی و دکتر علی الله بداشتی،

مؤدب، سیدرضا، "بررسی نظریه کلامی فخر رازی و علامه طباطبایی دربارۀ رؤیت خدا"،

فصلنامة پژوهش‌های فلسفی ـ کلامی، سال 7، شماره 28، تابستان 1385ش، ص78-65.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.