palette
بررسی رویکرد کلامی شیعی به جایگاه مصلحت در استنباط احکام شرعی

چکیده
اصل مصلحت یکی از اصول اساسی در استنباط احکام شرعی در فقه شیعه است. مرجعیت مصلحت به‌عنوان منبع استنباط احکام شرعی ریشه در مبانی کلامی این اصل و قاعده دارد. در این مقاله به بررسی جایگاه مصلحت در اجتهاد و استنباط احکام شرعی با رویکرد کلامی شیعه پرداخته‌شده است. پژوهش حاضر پژوهشی توصیفی– تطبیقی است که به شیوة کتابخانه‌ای بر اساس تحلیل اسناد منابع کلامی و فقهی شیعه در زمینة اصل مصلحت انجام‌شده است. مبانی کلامی مصلحت در نظام تشریع از دیدگاه شیعه شامل عناصری همچون، کمال و سعادت، علم الهی، عدل الهی، حکمت الهی، حسن و قبح عقلی است. عنصر مصلحت صرفاً در نظام تشریع خدای متعال و در فرایند تشریع قوانین آسمانی مطمح نظر نیست، فرایند حاکمیت حاکم اسلامی در عصر حضور و غیبت نیز، در دایرة این بحث بوده، دقیقاً به همین جهت اهمیت آن، دوچندان می‌گردد. در بررسی رویکرد کلامی شیعی به مصلحت این‌گونه نتیجه‌گیری می‌شود که تبعیت احكام از مصالح و مفاسد نفس الامری، از نتایج گزارة كلامی معروف در كلام شیعه است كه می‌گوید: افعال خداوند متعال هدفمند است و فعل گزافی (بدون غرض و هدف) برای او محال است.
واژگان کلیدی
کلام شیعی، فقه شیعه، مصلحت، احکام شرعی

منابع و مآخذ مقاله

قرآن کریم

نهج‌البلاغه

انصاری خوئینی، ابراهیم، المقالات والرسالات، قم، مؤسسة نشر اسلامی،1371.

حلّی، یوسف بن مطهر،كشف المراد، بیروت، مؤسسة الاعلمی، 1369.

خمینی (امام)، روح‌الله، انوار الهدایه، ج 2، قم، مؤسسة تنظیم و نشر آثار الامام الخمینی (ره)،

ابوالقاسم، نائینی، محمدحسین، اجود التقریرات، ج 2، قم، صاحب‌الامر (عج)، 1382.

دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1365.

ربانی گلپایگانی، علی، "شریعت و مصلحت"، فصلنامة کلام اسلامی، دورة 22، ش1، 1392.

زحیلی، وهبه، الفقه الاسلامی و ادلّه، چ4، دمشق، دارالفکر، 1368.

زیدان، عبدالکریم، الوجیزفی اصول الفقه، چ3، بی‌جا، داراحسان، 1415 ق.

سبحانی، جعفر، حسن و قبح عقلی، قم، مؤسسة امام صادق، 1382.

شهید ثانی، حقایق الایمان، قم، سید الشهداء، 1370.

قمى، شيخ عباس، سفینـة البحار، تهران، صحت، 1373.

لاهیجی، عبدالرزاق، سرمایة ایمان، تهران، الزهراء، 1364.

مصباح یزدی، محمدتقی، آموزش عقاید، تهران، انتشارات بین‌الملل، 1381.

نجفی، محمدحسن، جواهر‌الکلام، چ7، قم، دارالکتب الاسلامیه، 1365.

_______، جواهر الکلام فی شرح شرائع الکلام، بیروت، دارالاحیاءالتراث العربی، 1981.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.