palette
تأملی در صورت بندی رهیافت های «قلمرو دین»و طرح رهیافت مطلوب

چکیده

قلمرو دین از موضوعات پر چالش  و تأثیر گذار بر سپهر سیاسی جوامع اسلامی‌ ‌به‌ویژه ایران است. از نظر معرفتی رهیافت‌های متعددی به قلمرو دین قابل احصاء است که هر یک می‌تواند نقاط قوت و ضعف متعددی داشته باشد. رهیافت حداکثری مطلق، رهیافت حداقلی، رهیافت اکتفا به ارزش‌های اخلاقی و بیان کلیات، رهیافت دین متضمن يكى از احكام پنجگانه (واجب، حرام، مستحب، مكروه و مباح) و رهیافت تشکیل دین از عقل و نقل اهم این رهیافت‌هاست. بر این اساس، دغدغة بنیادین مقاله طرح رهیافتی است که در نسبت با شرایط ذهنی و مختصات عینی جامعه نقاط ضعف رهیافت‌های پیشین را نداشته و از قوت بیشتری برخوردار باشد. بدین‌ترتیب  پرسش اصلی، مختصات رهیافت مطلوب به قلمرو دین و چگونگی تحلیل ادعاها و نقاط ضعف رهیافت‌های موجود است. بر این پایه است که مقاله آن رهیافت‌ها را نابسنده دانسته و با نقدشان به طرح رهیافت قلمرو اعتدالی و انفکاکی دین بر اساس روش اجتهاد کلامی‌‌می‌‌پردازد. ویژگی‌های این الگو نیز عبارت از عدم مقبولیت رهیافت‌های حداکثری و حداقلی مطلق، سلسله مراتب و انفکاک قلمرو دین در عرصه‌های مختلف زیستی، سلسله مراتب و انفکاک قلمرو دین در ساحت‌های مدیریتی، تفکیک دین و شریعت،  تکالیف شرعی دائر مدار هدایت، و اجتهاد مستمر است.

كليـدواژه‌هــا: قلمرو دین، قلمرو اعتدالی انفکاکی، رهیافت حداکثری مطلق، رهیافت حداقلی.

واژگان کلیدی
قلمرو دین، قلمرو اعتدالی انفکاکی، رهیافت حداکثری مطلق، رهیافت حداقلی

منابع و مآخذ مقاله

ابن ادريس حلى، محمد بن منصور بن احمد، السرائر الحاوي لتحرير الفتاوى، چ2، دفتر انتشارات

اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، 1410ق.

ابن‌براج، عبد العزيز، المهذب، ج1، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه

علميه قم، 1406ق.

ابن میثم بحرانی، النجاة فی القیامه فی تحقیق امر الامامه، قم، مجمع الفکر الاسلامی، 1407ق.

خمینی، روح‌الله، تهذيب الأصول، جعفر سبحانی، تقریرات درس اصول امام خمینی، ج1، تهران،

مؤسسة تنظیم و نشر‌تراث الامام الخمینی(س)، 1423ق،1381 .

_____، جواهر الأصول، سيد محمد حسن مرتضوى لنگرودى، تقریرات درس اصول امام

خمینی، ج3، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، 1387.

_____، صحیفه امام، ج21، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني(س)، ۱۳۸۵.

_____، مناهج الوصول إلى علم الأصول، محمد فاضل لنکرانی، تقریرات درس اصول امام

خمینی، ج2، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار حضرت امام (ره)، 1380 .

بازرگان، مهدی، آخرت و خدا هدف بعثت انبیا، تهران، رسا، 1377.

_____، راه طی شده، تهران، شرکت سهامی‌‌انتشار، بی‌تا.

پیمان، حبیب الله، اسلام و مردم سالاری، دفتر چهارم:بررسی و نقد مبانی‌انديشه سياسی شيعه،

www.habibollahpeyman.com

تبریزی، محمدحسین، کشف المراد من المشروطـة والاستبداد، (چاپ شده در رسائل مشروطیت

به کوشش غلامحسین زرگری نژاد) تهران، کویر، 1377.

جمعى از پژوهشگران، زير نظر سيد محمود‌هاشمى شاهرودى، موسوعـة الفقه الإسلامي طبقا لمذهب أهل البيت عليهم السلام، مؤسسة دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت عليهم السلام، ج1، قم ، 1423 ق.

جوادی آملی، عبدالله، انتظار بشر از دین، قم، مؤسسة نشر اسرا، ۱۳۸۰.

_____، شريعت در آينه معرفت، تهران، مرکز نشر رجا، 1373.

حائری یزدی، مهدی، آفاق فلسفه، به کوشش مسعود رضوی، تهران، فروزان، 1379.

حسینی همدانی، سید محمد حسین، انوار درخشان، ج3و8، تهران، کتابفروشی لطفی، 144ق.

حقیقت، صادق، "گونه شناسی ارتباط دین و سیاست در‌ اندیشه سیاسی شیعه"، نامه مفید، مهر و

آبان، ش44، 1383.

خميني، مصطفی، تفسير القرآن الكريم، ج4، تهران، مؤسسة تنظيم و نشر آثار امام خميني،

ق.

رضائیان، علی، اصول مدیریت، تهران، سمت، ۱۳۸۳.

زمخشری، كشاف، ج2، آفتاب، تهران، بی تا.

سبزوارى نجفى، محمد، إرشاد الأذهان إلى تفسير القرآن، بيروت؛ دار التعارف للمطبوعات،

‏1419 ق.

سروش، عبدالکریم، مدارا و مدیریت، تهران، مؤسسة فرهنگی صراط، 1376.

شيخ طوسي، التبيان فى تفسير القرآن، ج6، چاپ نجف اشرف، 1414ق.

شيخ مفيد، الإختصاص‏، قم، 1413 ق.

صادقی تهرانی، محمد، الفقه المقارن بین الکتاب و السنته حول الشوری و مواضعا و موضوعاتها،

قم، بی تا.

صدر، محمدباقر، اقتصادنا، بیروت، دارالتعارف، 1980.

ضیائی‌فر، سعید، جایگاه مبانی کلام در اجتهاد، قم، بوستان کتاب، 1382.

طباطبايى بروجردى، سید حسين، جامع أحاديث الشيعـة، 31 جلد، ج12، تهران، فرهنگ سبز،

‍ ق.

طبرسی، مجمع البيان، ج6، چ3، تهران، ناصر خسرو، 1372.

طیب، سید عبدالحسین، أطيب البيان في تفسير القرآن، ج5، تهران، اسلام، 1378.

علی‌دوست، ابوالقاسم، فقه و عقل، تهران، مؤسسة فرهنگی دانش و‌ اندیشة معاصر، 1381.

_____،"گسترة شریعت"، فصل نامه قبسات، ش 32، 1389.

غروی نایینی، محمد حسین، تنبیه الامـة و تنزیه الملـة، تهران، بی‌نا، 1334.

فضل الله، محمد حسین، من وحي القرآن، ج13، بيروت، دارالملاك للطباعـة و النشر، 1419.

فيض‌كاشانى، محسن، علم اليقين في أصول الدين،‏ تحقيق و تصحيح: محسن بيدارفر، ج2، قم،

بيدار، 1418 ق.

_____، الشافي في العقائد و الأخلاق و الأحكام، ج1، تهران، دار نشر اللوح المحفوظ، 1425ق.

كلينى، محمد بن يعقوب، الكافي، ج1،3، قم، دار الحديث للطباعـة و النشر، 1429ق.

مجتهد شبستری، محمد، نقدی بر قرائت رسمی‌‌از دین، تهران، طرح نو، 1379.

_____، تأملاتي در قرائت انساني از دين، تهران، طرح نو، 1383.

_____، هرمنوتیک کتاب و سنت، تهران، طرح نو، 1375.

مجلسى، محمد باقر، بحار الأنوار، ج2، بيروت، ‏مؤسسـة الوفاء، 1404 ق.

مرندی، ابوالحسن، دلائل براهین الفرقان، چاپ شده در رسائل مشروطیت به کوشش غلامحسین

زرگری نژاد، چ2، تهران، کویر، 1377.

مصباح یزدی، محمد تقی، پرسش‌هــا و پـاسـخ‌‌‌‌‌ها، ج3، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام

خميني (ره)، مرکز انتشارات،۱۳۷۷.

_____، نظریه سیاسی اسلام، ج1و2، قم، انتشارات مؤسسة امام خمینی، 1390.

مطهری، مرتضی، مجموعه آثار استاد شهيد مطهرى، ج21و4، صدرا، ۱۳۶۸ .

معرفت، محمدهادی، «اقتراح»، فصل نامه نقد و نظر، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1373.

مغنیه ، محمد جواد، تفسير الكاشف، ج4، تهران،دارالاکتب الاسلامیـۀ، 1424ق.

مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج2، تهران، دارالکتب الاسلامیـۀ، 1374.

نصري، عبدالله، ان‍ت‍ظار ب‍ش‍ر از دی‍ن‌ (ب‍ررس‍ی‌ دی‍دگ‍اه‍ه‍ا در دی‍ن‌ ش‍ن‍اس‍ی‌ م‍ع‍اص‍ر)، ت‍ه‍ران، مؤس‍سة‌

ف‍ره‍ن‍گ‍ی‌ دان‍ش‌ و ‌اندی‍ش‍ه‌ م‍ع‍اص‍ر، 1379.

نورى، ميرزا حسين، مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، ج17، بیروت، مؤسسه آل البيت عليهم

السلام، 1408 ق.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.