palette
طمأنینه محض: بررسی امکان وجود حالات نفسانی غیر التفاتی

چکیده

وجود حالات نفسانی محض و غیر التفاتی به‌ویژه آگاهی محض از مسائل محل تلاقی فلسفة ذهن و فلسفة عرفان است. غالب احوال و مقامات مطرح از سوی عارفان دارای متعلق هستند. اما در منازل عرفانی گاه سخن از به دست آوردن احوال و مقاماتی است که داشتن متعلق درباره‌‌ی آنها بی‌‌معناست و لزوماً در موردآن حال و مقام «به ـ از» معنا ندارد. معتقدان به این دیدگاه صرفاً با بررسی حالت آگاهی محض، به عنوان یک حالت نفسانی غیر التفاتی که از سوی عارفان گزارش شده است، در جهت اثبات وجود این نوع حالات استدلال کرده‌‌اند. اما به نظر می‌‌رسد حالات نفسانی غیرالتفاتی دیگری نیز وجود دارد. یکی از این حالات نفسانی غیر التفاتی مقام عرفانی «طمأنینه محض» است. اما آیا حقیقتی به نام طمأنینه محض و بدون متعلق امکان پذیر و فهم پذیر است یا هر طمأنینه‌‌ای لزوماً دارای نسبت است و «به» متعلقی وابسته است؟  می‌‌توان گفت که عارف در مرتبه‌‌ای از سیر و سلوک در حالتی قرار می‌‌گیرد که بی آنکه به چیزی قرار و آرام بیابد در فراخنایی از طمأنینه خواهد بود. روح او صرفاً در اطمینان است نه آنکه مطمئن به چیزی باشد. دو استدلال از منظر عرفانی بر تحقق طمأنینه محض می توان ارائه کرد: تلازم علم و طمأنینه و پیوند طمأنینه با تقدیر عهد الست در عرفان اسلامی. 

واژگان کلیدی
تجربة عرفانی؛ آگاهی محض؛ طمأنینه محض؛ حیث التفاتی؛ حیث غیر التفاتی

منابع و مآخذ مقاله

قرآن کریم

ابن أبي جمهور، محمد، عوالی اللئالی العزيزيـة في الأحاديث الدينيـة، قم، دار سیدالشهداء للنشر،

ق.

ابن‌تركه، صائن الدين على، شرح فصوص الحكم (ابن تركه)، قم، بیدار، 1378.

ابن‌سینا، حسین‌بن عبدالله، الاشارات و التنبیهات، قم، نشر البلاغـة، 1375.

______، تصحیح سعید زاید، قم، مکتبـة آیـة الله المرعشی، 1404ق.

ابن‌شعبه حرانى، حسن بن على‏، تحف العقول‏، قم، جامعه مدرسین، 1363.

ابن‌عربى، محيى‌الدين، ‏الفتوحات المكيـة (4ج)، بیروت، دار صادر، بی‌تا.

ابوروح، لطف الله، حالات و سخنان ابوسعید ابوالخیر، به کوشش ایرج افشار، تهران، بی‌ناا،

امام صادق (منسوب)، مصباح الشريعـة، بیروت، اعلمی، 1400ق.

انصارى اسيدى، ‏عبدالرحمن، مشارق أنوار القلوب و مفتاح أسرار الغيوب، بیروت، دارالکتب

العلمیـة، بی‎تا.

تبادكانى، شمس الدين محمد، تسنيم المقربين، تهران، کتابخانة موزه و اسناد مجلس شورای

اسلامی، 1382.

ثقفى، ابراهيم، ‏الغارات، تهران، انجمن آثار ملّی، 1395ق.

جامی، عبدالرحمن، مقامات شیخ الاسلام حضرت خواجه عبدالله انصاری،کابل، وزارت

مطبوعات، 1343ق.

جرجانى، سيد شريف على، كتاب التعريفات، چ4، تهران، ناصرخسرو، 1370.

حافظ شیرازی، شمس الدین محمد، دیوان حافظ، چ4، تهران، زوار، 1385.

رازى، نجم الدين، مرصاد العباد، تهران، بی‌نا، 1322ق.

سراج طوسى، ابو نصر، ‏اللمع فى التصوف‏، لیدن، مطبعة بریل، 1914.

سلمی، ابوعبدالرحمن محمد، تفسیر ابن عطا (مجموعة آثار السلمى)، تهران، مرکز نشر

دانشگاهی، 1369.

______، تفسیر حسین بن منصور حلاج (مجموعة آثار السلمى)، تهران، مرکز نشر دانشگاهی،

______، طبقات الصوفیه، چ2، بیروت، دارالکتب العلمیـة، 1424ق.

شيرازى‏ (ملاصدرا)، محمد بن ابراهيم، مفاتیح الغیب، تهران، مؤسسه تحقیقات و مطالعات

فرهنگی، 1363.

عباسی، بابک، به عبارت محال (چهارده جستار در دلالت شناسی مفاهیم عرفانی)، تهران،

هرمس، 1394.

غزالى‏، ابو حامد محمد، المنقذ من الضلال، مجموعة رسائل الإمام الغزالی، بیروت، دارالفکر،

ق.

______، مجموعة رسائل الإمام الغزالی، بیروت، دارالفکر، 1416ق .

فورمن، رابرت کی سی، عرفان ذهن آگاهی، ترجمه: انزلی، عطاء، قم، انتشارات دانشگاه مفید،

فيض كاشانى، محمد محسن، الوافی، اصفهان، کتابخانه امام امیرالمؤمنین علی علیه السلام،

ق.

كاشانى، عبد الرزاق، اصطلاحات الصوفیـة، چاپ محمد کمال ابراهیم جعفر، مصر 1981م.

______، لطائف الإعلام فى إشارات أهل الإلهام، قاهره، مکتب الثقافـة الدّینینه، 1426ق.

كتز، استیون، ساخت گرایی، سنت و عرفان، ترجمه و تحقیق سید عطا انزلی، قم، انجمن معارف

اسلامی ایران، بی‌تا.

گیلانی، عبد القادر، الفتح الربانى و الفيض الرحمانى، قاهره، مکتب الثقافـة الدّینینه، 1426ق.

مجلسى، محمد باقر، بحارالانوار، چ2، بیروت، دار إحیاء التّراث العربی، 1403ق.

منوّر، محمد، اسرارالتوحید فی مقامات ابی سعید، سن پطرزبورگ، ناشر الیاس میرزا بورغانسکی،

م.

Forman, Robert , Mysticism, Mind, Consciousness, Albany,: Suny Press, 1999

James, William, The Principles of Psychology, introduction by G.A, 1983.

احمدی، احمد، «برنتانو و نظریه التفاتی بودن آگاهی»، مدرس علوم انسانی، زمستان 1379، دوره

شمارة 17.

پوراسماعیل، یاسر، «نظریات مرتبه بالاتر درباره آگاهی»، ذهن، سال دهم، شمارة 2، پیاپی38،

تابستان 1388 .


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.