palette
علم حضوری مؤثر در ادراک حسی و لوازم معرفت‌شناختی آن از دیدگاه حکمت متعالیه

چکیده

هنگام ادراک حسی دو مرحلة روی می‌دهد: یکی تأثیرپذیری عضو حسی و دیگری ادراکِ نفس. مرحلة اول مادی و مرحلة دوم مجرد است. براساس اتحاد نفس و بدن، نفس به تأثرات مادی که در اعضای حسی واقع می‌‌‌‌شود علم دارد و این علم، از سنخِ علم حضوری است. برخی از شارحان حکمت متعالیه همچون علامه طباطبائی و شهید مطهری به این دیدگاه گرایش دارند. از لوازم معرفت‌شناختی این نظریة، توانایی بر تبیین علتِ پیدایش برخی از خطاهای حس است همچنین این دیدگاه، بنایی معرفتی در دفاع از نظریة واقع‌گرایی غیرمستقیم در ارتباط با متعلق ادراک حسی است که بزرگان حکمت اسلامی‌‌بدان گرایش دارند. پذیرش حضوری بودن علم به تأثر مادیِ عضو حسی، با قول به حصولی بودن ادراک حسی قابل جمع است. ابن‌سینا و صدرا قائل به حصولی بودن ادراک حسی‌اند، در نقطة مقابل سهروردی و سبزواری قائل به حضوری بودن آنند. طبق دیدگاه اخیر، نفس خودِ خارج را می‌‌‌‌یابد، بنابراین عدمِ تطابق ادراک با خارج متصور نیست این در حالی است که هنگام مواجهه ابزار حسی با خارج، در برخی موارد صورتِ غیرمطابق با واقع بر نفس پدیدار می‌‌‌‌گردد، در نتیجه نمی‌‌‌‌توان قائل به حضوری بودن ادراک حسی شد.

واژگان کلیدی
علم‌حضوری، ادراک حسی، تأثر‌مادی، خطای حسی، واقع‌گرایی، معرفت‌شناسی

منابع و مآخذ مقاله

ابن‌‌‌سینا، حسین‌بن عبدالله، الاشارات و التنبیهات، قم، نشر البلاغـة، 1375.

_______، التعليـقات، تحقـيق از عبـدالرحمن بـدوى‏، بيـروت‏، مكتبــة الاعلام‌الاسلامى‏،

(2)ق.‏

_______، الشفاء(الطبيعيات)، ج‏2 (النفس)، به تحقيق سعيد زايد، قم‏، مكتبـة آيـة الله المرعشى‏،

(1)ق.‏

پویمن، لوئیس پی، معرفت شناسی مقدمه‌ای بر نظریة شناخت، ترجمة رضا محمدزاده، تهران،

دانشگاه امام صادق(ع)، 1387.

حسین‌‌‌زاده، محمد، پژوهشی تطبیقی در معرفت شناسی معاصر، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی

امام خمینی (ره)، 1382.

خسروپناه، عبدالحسین و عاشوری، مهدی، رئالیسم معرفتی، تهران، مؤسسة پژوهشی حکمت و

فلسفه ایران، 1393.

رازی، فخرالدین، المباحث المشرقيـة فى علم الالهيات و الطبيعيات‏، قم، بيدار، 1411ق.

رازی، قطب الدین و باغنوی، حبیب الله، الهيات المحاكمات مع تعليقات الباغنوى، تهران، میراث

مکتوب، 1381.‏

رضـایی، رحمـت الله، نظام معـرفت شـناسی سینوی، ج2، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام

خمینی(ره)، 1395.

سبزوارى‏ ،‌هادی بن مهدی، اسرار الحکم، به تصحيح كريم فيضى‏، قم‏، مطبوعات دينى‏، 1383.

_______، شرح المنظومـة، تصحيح و تعليق از آيت الله حسن زاده آملى‏، تهران‏، نشر ناب‏،

-1369.

شيخ اشراق‏، مجموعه مصنفات، به تصحيح و مقدمه‌هانرى كربن و سيد حسين نصر، چ2، تهران‏،

مؤسسة مطالعات و تحقيقات فرهنگى‏، 1375.

صدرالمتألهین، التعلیقات علی شرح حکمـة الاشراق، پیشگفتار و تصحیح: حسین ضیائی،

کالیفرنیا(ایالات متحده آمریکا)، انتشارات مزدا، ، 2010.

_______، الحاشيـة على الهيات الشفاء، قم‏، بيدار، بی تا.

_______، الحكمـة المتعاليـة فى الاسفار العقليـة الاربعـة، چ3‏، بيروت‏، دار احياء التراث‏، 1981.‏

_______، الشواهد الربوبيـة فى المناهج السلوكيـة، تصحيح و تعليق از سيد جلال الدين

آشتيانى‏، چ2‏، مشهد، المركز الجامعى للنشر، 1360.

_______، المبدأ و المعاد، به تصحيح سيد جلال الدين آشتيانى‏، تهران‏، انجمن حكمت و

فلسفه ايران‏، 1354.

_______، شرح الهدايـة الاثيریـة، بیروت، موسسة التاريخ العربى، 1422ق.

_______، مجموعه رسائل فلسفى، به تحقيق حامد ناجى اصفهانى، تهران‏، حكمت‏، 1375.

_______، مفاتیح الغیب، تهران‏، مؤسسة تحقيقات فرهنگى‏، 1363.

صليبا، جمیل و صانعی، منوچهر، فرهنگ فلسفى، تهران، حكمت، 1366.

طباطبائی، سیدمحمدحسین، اصول فلسفه و روش رئاليسم، با پاورقی مرتضی مطهری، قم، صدرا،

_______، بدایـة الحکمـة، بیروت، دار المصطفی للطباعـة و النشر، 1402ق.

_______، نهایـة الحکمـة، به تحقیق عباس‌‌‌علی زارعی سبزواری، چ2، قم، مؤسسة النشر

الاسلامی، 1427ق.

طوسی، خواجه نصیرالدین، تلخيص المحصل، چ2‏، بيروت‏، دار الاضواء، 1405ق‏.

_______، شرح الاشارات و التنبيهات مع المحاكمات، چ2، قم، نشر البلاغـة، 1375.

عبودیت، عبدالرسول، درآمدی به نظام حکمت صدرائی، ج2 ، تهران، سازمان مطالعه و تدوین

کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها(سمت)، 1386.

مدرس طهرانی، آقاعلی، مجموعه مصنفات، تصحیح محسن کدیور، تهران، اطلاعات، 1378.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.