palette
دیدگاه لایب‌نیتس دربارة اختیار انسان و نقد آن از نظر علامه طباطبایی
سید حسن بطحایی, لیلی خیدانی

چکیده

مسئلة اختیار از مسائل مهم و دیرین کلامی- فلسفی است که غالب ادیان به آن پرداخته‌اند و فیلسوفان دین نیز با نگاهی نو‌این موضوع را مورد مداقه و بررسی قرار می‌‌دهند.‌این نوشتار به بیان، بررسی و نقد دیدگاه لایب‌نیتس می‌‌پردازد و در صدد پاسخ گویی به‌این پرسش است که‌ایا در نظام فلسفی لایب‌نیتس می‌‌توان انسان را مختار دانست یا نوعی ضرورت انگاری اسپینوزایی بر آن حاکم است ؟ لایب‌نیتس برای‌اینکه اختیار در انسان را نفی نکند ضرورت را دو قسم می‌داند: ضرورت مابعدالطبیعی(هندسی) و ضرورت مشروط (اخلاقی). او می‌‌گوید خداوند واجد صفت خیر است و در آفرینش موجودات اصل کمال را مراعات می‌‌کند و لازمة‌این مراعات‌این است که قدرت انتخاب در کار باشد؛ پس مخلوقات فقط از ضرورت مشروط برخوردارند و ضرورت ذاتی در کار آنها نیست و همین ضرورت مشروط مثبت اختیار آنهاست. علامه طباطبایی هم اختیار را امری فطری دانسته و بیان داشته است که قاعدة ضرورت سابق الشی ما لم یجب لم یوجد هیچ منافاتی با اختیار انسان ندارد.

واژگان کلیدی
اختیار، ضرورت، موناد، لایب‌نیتس، علامه طباطبایی

منابع و مآخذ مقاله

اسکروتن، راجر، تاریخ مختصر فلسفة جدید، ترجمة اسماعیل سعادتی خمسه، تهران، حکمت، 1382.

جعفری، محمد تقی، جبر و اختیار، تهران، مؤسسة تدوین و نشر آثار علامه جعفری، 1379.

سبحانی تبریزی، جعفر، جبر و اختیار، تنظیم و نگارش از علی ربانی گلپایگانی، قم، مؤسسة امام

صادق، 1381.

صانعی دره بیدی، منوچهر، فلسفة لایب‌نیتس،تهران، ققنوس، 1375.

صدرالمتالهین شیرازی، محمد بن ابراهیم، اسفار اربعه، قم، مکتبه مصطفوی،1404ق.

طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر قران، قم، جامعة مدرسین، 1414ق.

______، اصول فلسفه در روش رئالیسم، تهران، صدرا، 1391.

______، نهایـة الحکمه، قم، جامعه مدرسین، 1362.

فروغی، محمدعلی، سیر حکمت در اروپا، تهران، زوار، 1396.

کاپلستون، فردریک، تاریخ فلسفه، ج4 ، ترجمة غلامرضا اعوانی، تهران، انتشارات علمی ‌‌و فرهنگی،

لتا، رابرت، فلسفة لایب‌نیتس، ترجمة فاطمه مینایی، تهران، هرمس، 1384.

Jolley, Nicolas , The Combridge Companion Toleibniz , Cambridge University Press,

Latta , Robert, Leibniz the Monadology and Other Philosophical Writings Oxford

University Press, London, 1898.

Leibniz, GW, Discourse on Metaphysics and Related Writings, Edit & Trans. R. N. D

Martin & S. Brown Manchester University Press usA, 1988.

Leibniz G. W, New Essay on Human Understand, Abridged Edition Translated

Edited by Peter Remants Jonatan Benntaphisics Cambrige University, 1982.

Leibniz, Philosophical Papers and Letters Translated and Edited by Loemker, L. E,

Routledge, 1956.

Woolhouse. R. S., G. W. Leibniz Critical Assessments, Routledge. London, 1994.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.