palette
تطور اصل برائت از دیدگاه اصولیون

چکیده

اصل برائت در  اصطلاح فقهای اصولی عبارتست از حکم به عدم ثبوت تکلیف برای مکلف در موردی که اصل وجود تکلیف مشکوک باشدفقهای اصولی مجرای کلی اصل برائت را شک در تکلیف تبیین نموده اند و آن را در تمامی شبهات تحریمی و وجوبی جاری دانسته اند،در مقابل اخباریون این اصل را تنها در شبهات وجوبی جاری دانسته و در مقابل شبهات تحریمی به احتیاط روی می آورند.  توجه و تدبر در دیدگاه فقهای اصولی متقدم و متأخر نشان از تحول و تطور در اجرا و استناد این اصل در تاریخ فقه امامیه را می دهد. توجه به دیدگاه فقهای متقدم اصولی از قبیل ابن ادریس حلی،شیخ طوسی،شیخ مفیدو.. نشان از این مدعا دارد که اصل برائت یا همان برائت شرعی بدین گستردگی که امروزه در مسائل شرعی مطرح می باشد،مورد نظر نبوده است و اگرچه‌ در دوره‌های متقدم فقه اصولی،‌ بحث‌ اصل برائت‌ در ضمن‌ مباحث‌ حظر و اباحه‌ مطرح‌ می گردید، اما در دوره‌های‌ متأخرتر و دیدگاه های فقهای اصولی آن، این‌ دو حیثیت‌ جداگانه‌ای‌ از اصل برائت پیدا نمودند،چرا که بحث‌ حظر و اباحه‌ ناظر به‌ حکم‌ اشیاء از حیث‌ عناوین‌ اولیه مستفاد از ادله اجتهادی‌ بوده است،ولی در مقابل بحث‌ اصل برائت‌ و احتیاط ،ناظر به‌ حکم‌ شک‌ در احکام‌ واقعیه‌ است‌؛ نتیجتاً اباحه‌ حکمی‌ واقعی‌ و اصل برائت‌ حکمی‌ ظاهری‌ است‌. ضمن‌ اینکه‌ مورد اباحه‌ شبهه تحریمیه‌ است‌، ولی‌ مورد برائت‌ اعم‌ از شبهه وجوبیه‌ و تحریمیه‌ است‌.این تحول و تطور در دیدگاه فقهای اصولی در دوره های متأخر ناظر به پیچیدگی ها و نیازهای حال حاضر در تبیین احکام شرعی بوده است که به نظر می رسد با توجه به نفوذ کلام اخباریون در سده های گذشته و نیز تنوع کمتر مسائل شرعی در آن زمان،فقهای اصولی با اغماض در مورد آن به بحث و گفتگو پرداخته اند.

واژگان کلیدی
اصول عملیه-اصل برائت-اصولیون-اخباریون-تطور اصل برائت

منابع و مآخذ مقاله

منابع و مراجع

• قران کریم

ابن منظور، محمد بن مکرم(1416ق)، لسان العرب،بیروت: دار الاحیاء التراث

اکبری رومنی،فرناز(1387)،اصل برائت در گذار زمان،مجله حقوقی دادگستری،شماره 62و63.

امین‌، محسن‌(1983م)، اعیان‌ الشیعة،بیروت: دار الاحیاء التراث.

انصاری‌، مرتضی‌(1411ق)، فرائد الاصول(رسائل)‌،قم: جامعه مدرسین.

آخوند خراسانی‌، محمد کاظم‌(1412ق)، کفایة الاصول‌، قم:جامعه مدرسین.

جبعی عاملی، زین الدین (شهید ثانی)(1416ق)، شرح معالم الدین فی الاصول،بیروت: نشر دارالاحیاء بیروت.

حرّ عاملی، محمد بن حسن(1416ق)، وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعه، قم:آل البیت.

حلی،جعفربن حسن(محقق حلی)(1418ق)،معارج الاصول،قم:آل البیت.

حکیم‌، محمد تقی(1979م)‌، الاصول‌ العامة للفقه‌ المقارن‌، بیروت‌: دار الاحیاء التراث.

زبیدی، محمد مرتضی(1388ش)، تاج العروس من جواهر القاموس،قم: نشر موسسه تحقیقات.

صدر، سیدمحمد باقر(1421ق)، دروس في علم الاصول،قم:مرکز الابحاث و الدرسات التخصصیه للشهید الصدر.

صدوق،محمد بن علی(1363ش)،من لایحضر الفقیه،تصحیح علی اکبر غفاری،قم:جامعه مدرسین.

طریحی، فخرالدین(1412ق)، مجمع البحرین، قم: مؤسسه دار الکتاب.

عاملی،محمد بن مکی(شهید اول)(1272ق)،اللمعه الدمشقیه،قم:مرکز الاعلام الاسلامی.

قافی حسین و سعید شریعتی(1395ش)،اصول فقه کاربردی،قم:پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

مظفر، محمد رضا(1386ش)، اصول‌ الفقه‌، قم:دفتر تبلیغات اسلامی.

محمدی، ابوالحسن(1388ش)،مبانی استنباط حقوق اسلامی،تهران:انتشارات دانشگاه تهران.

مفید،محمد بن محمد بن نعمان(1413ق)،الارشاد فی معرفت الحجج علی العباد،قم:موسسه آل البیت.

موسوی خمینی،روح الله(1373ش)،منهاج الوصول الی علم الاصول،قم:موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.