palette
ملاک ابزاری بودن یک دانش با نگاه به علم منطق

چکیده

در یک دسته‌بندی، علوم به آلی و اصالی تقسیم می‌‌شوند. علومی مانند منطق، اصول فقه و جبر به مثابه علوم آلی و سایر علوم مانند فلسفه، فقه و حساب، به‌مثابه علوم اصالی مطرح می‌‌شوند. آلی و اصالی بودن دو اصطلاح‌اند که البته تعریف دقیقی از آن‌‌ها ارائه نشده است. برای فهم ملاک‌این دو علم، باید به فهم متعارف علم‌شناسان از‌این دو اصطلاح تکیه کرد. علوم مختلف با هم رابطة تعاون دارند و در حل بسیاری از مسائل علوم، از مسائل علوم دیگر استفاده می‌‌شود، با‌این حال نمی‌‌توان استفاده از یک علم در علم دیگر را ملاک آلی بودن دانست. همچنین اغراض شخصی تولیدگران و مطالعه‌کنندگان یک علم نمی‌‌تواند ملاک صحیحی برای‌این تقسیم‌بندی باشد. در‌این مقاله با رد شخصی و نسبی بودن، ملاک عامی برای آلی بودن یک علم ارائه شده است. فایدة اصلی یک علم که عُقلا، به دلیل وجودِ آن فایدة اصلی، بودن‌این علم را در مجموعه معارف بشری، عاقلانه می‌‌دانند، می‌‌تواند معیاری برای‌این دسته‌بندی باشد. در‌این مقاله دانش منطق به عنوان یک علم آلی محور بحث قرار گرفته است هرچند ملاک ارائه شده اختصاصی به منطق ندارد.

واژگان کلیدی
طبقه بندی علوم، علم آلی، علم اصالی، منطق، ابزاری بودن منطق

منابع و مآخذ مقاله

ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، الإلهیات من کتاب الشفاء،حسن حسن‌زاده آملی، مصحح، قم- ‌ایران،

دفتر تبلیغات اسلامی حوزة علمیة قم، ۱۳۷۶.‬‬‬‬‬‬‬‬

_____، الشفاء(ابراهیم بیومی مدکور، سعید زاید، احمد فؤاد اهوانی، طه حسین پاشا، و ابوالعلاء

عفیفی، محققین)، قم، کتابخانة عمومی‌ایت‌الله‌ مرعشی نجفی(ره)، ۱۴۰۵ق.‬‬‬‬‬‬‬‬

انتظام، سید محمد، پیش‌فرض‌های فلسفی در علم اصول، قم، بوستان کتاب قم، ۱۳۸۴.‬‬‬‬‬‬‬‬

انصاری، شیخ مرتضی، کتاب المکاسب(مجمع الفکر الاسلامی، کمیتة تحقیق تراث شیخ اعظم،

محقق، قم- ‌ایران، المؤتمر العالمی بمناسبـة الذکری المئویـة الثانیـة لمیلاد الشیخ الأعظم

الأنصاری، الأمانـة العامـة، ۱۴۱۵ق.‬‬‬‬‬‬‬‬

ایزدی تبار، محمد، "ابزاری بودن منطق"، معارف عقلی، (1)، ص38-9، ۱۳۸۵.‬‬‬‬‬‬‬‬

جرجانی، علی بن محمد، التعریفات، (محمد باسل عیون سود، محقق)، بیروت – لبنان، دارالکتب

العلمیه، منشورات محمدعلی بیضون، 1421ق.‬‬‬‬‬‬‬‬

‫حلی، حسن بن یوسف، الاسرار الخفیـة فی العلوم العقلیـة، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات

اسلامی، 1379.‬‬‬‬‬‬‬‬

_____، الجوهر النضید. قم، بیدار، 1371.‬‬‬‬‬‬‬‬

_____، کشف المراد فی شرح تجرید الإعتقاد(حسن حسن‌زاده آملی، مصحح)، قم، جماعـة

المدرسین فی الحوزة العلمیـة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی، 1413ق.‬‬‬‬‬‬‬‬

حیدری، محمد، معجم الأفعال المتداولـة و مواطن استعمالها، قم، المرکز العالمی للدراسات

الاسلامیه، 1381.‬‬

رازی، فخرالدین محمد، شرح عیون الحکمـة،(احمدعلی سقا و محمد حجازی، محققین)، تهران،

موسسة الصادق علیه‌السلام، 1373.‬‬‬‬‬‬‬‬

صدرالمتالهین، محمد بن ابراهیم، الحکمـة المتعالیـة فی الأسفار العقلیـة الأربعـة،(هادی بن مهدی سبزواری، علی بن جمشید نوری، محمدحسین طباطبایی، علی بن عبدالله زنوزی، محمد بن معصوم علی مدرس زنجانی، اسماعیل بن محمد سمیع واحدالعین اصفهانی، و محمدرضا مظفر، محققین)، قم، مکتبه المصطفوی، 1368.‬‬‬‬‬‬‬‬

طباطبایی، سید محمدحسین، اصول فلسفه و روش رئالیسم،(مرتضی مطهری، محقق)، ج 6،

تهران- ‌ایران، صدرا، 1383.‬‬‬‬‬‬‬‬

_____، نهایـة الحکمـة ،(غلامرضا فیاضی، محقق)، ج ۱–4، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی

امام خمینی (ره)، مرکز انتشارات، 1386.‬‬‬‬‬‬‬‬

طوسی، خواجه‌نصیرالدین، شرح الاشارات و التنبیهات (مع المحاکمات)، قم، دفتر نشر الکتاب،

بی‌تا.‬‬‬‬‬‬‬‬

قطب‌الدین شیرازی، محمود بن مسعود، شرح حکمـة الاشراق (قطب‌الدین الشیرازی)،(مهدی

محقق و عبدالله نورانی، محققین)، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1383.‬‬‬‬‬‬‬‬

لاریجانی، محمد صادق، استدلال در اعتباریات‏. پژوهش‌های فلسفی کلامی، 24(6)، ص30-4،

لوکری، فضل بن محمد، بیان الحق بضمان الصدق (العلم الالهی)،(ابراهیم دیباجی، محقق)،

تهران - ‌ایران، مؤسسة بین‌المللی اندیشه و تمدن اسلامی مالزی (ایستاک)، 1373.‬‬‬‬‬‬‬

مصباح یزدی، محمدتقی، رابطة علم و دین، (علی مصباح، محقق)، قم، انتشارات مؤسسة

آموزشی و پژوهشی امام‌خمینی (ره)، 1393.‬‬‬‬‬‬‬‬

مظفر، محمدرضا، المنطق،(رحمت‌الله رحمتی، محقق)، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، 1374.‬‬‬‬‬‬‬‬

مهران، محمد، "هویت منطق (منطق: دانش یا ابزار؟ صورت یا ماده؟)" ، (غلامرضا ذکیانی،

مترجم)، اطلاعات حکمت و معرفت، (42)، 8-10، 1388.‬‬‬‬‬‬‬‬

نائینی، محمدحسین، فوائد الاصول، (محمدعلی کاظمی خراسانی، آغا ضیاء عراقی، محقق)، ج

-۱، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1376.‬‬‬‬‬‬‬‬


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.