palette
بررسی تطبیقی صفات خبری از دیدگاه علامه جوادی آملی و قاضی عبدالجبارمعتزلی

چکیده

صفات خبری پردامنهترين بحث صفات الهی است که ضرورت تبیین و تصویر صحیح آن، غور در دیدگاهها و بررسی تطبیقی آراء متفکران را میطلبد، در این راستا، پژوهش پیش رو با روش توصیفی تحلیلی، به تطبیق آراء دو اندیشمند کلامی امامیه و معتزله؛ علامه جوادیآملی و قاضی عبدالجبار معتزلی پرداخته است که پس از مروری کوتاه بر دیدگاه‌های مشهور، به مقایسة آن پرداخته است که وجه اشتراک آنان در مبانیای چون؛ عینیت ذات و صفات، نظریة تنزیه، تنافی صفات انسان‌گونه با تجرد ذات خداوند، تأویل این صفات، عدم اعتقاد به تجسیم خداوند و بهره‌گیری از منهج واحدی چون تأویل، مجاز و لغت در رفع اشکال و توجیه صفات خبری است که به نتیجة واحد میانجامد و وجه اختلاف، در کمیت ابزار و کیفیت تبیین است که عبدالجبار در مسألة صفات خبری با نگاه "پاسخ به شبهه" و "رفع تعارض" با تکیه بر عقل؛ به عنوان محور و از نظر رتبی، اولین منبع معرفتی، به تبیین آن میپردازد در حالی که علامه جوادی با سیستمی اعتقادی، که در آن، عقل به عنوان یکی از منابع معرفتی، مستفاد از معارف و هدایت عقل معصومان به تأویل آیات صفات خبری میپردازد و با حذف لوازم، در پی دستیابی اصل معنا، معنای نهایی و جدّی کلام الهی در آیات، با در نظر گرفتن تمام قرائن، از جمله آیات تنزیه و مسائل عقلی است که به همراه بیان عرفانی به تبیین صفات خبری پرداخته که دارای عمق و کیفیت قابل تأملی است.

واژگان کلیدی
صفات خبری، امامیه، معتزله، جوادی آملی، عبدالجبار

منابع و مآخذ مقاله

قرآن کریم.

ابن أبي الحديد، عبد الحميد بن هبـة الله، شرح نهج البلاغـة، قم، مكتبـة آيـة الله المرعشي النجفي،

ق.

ابن بابویه، محمد بن على، ‏التوحيد، قم‏، جامعه مدرسين‏، 1398ق.

______‏، ‏من لا يحضره الفقيه،‏ قم، انتشارات اسلامى، 1413ق.

اشعری، ابوالحسن، الإبانـة عن أصول الدّیانـة، قاهرة، کلّیّـة البنات جامعـة عین‌الشّمس، 1397.

______‏، رسالـة استحسان الخوض فی علم الکلام، حیدرآباد دکن، المجلس الدائرة المعارف

العثمانیـّة، 1400ق.

اشعری قمی‌، عبدالله بن أبی‌خلف، کتاب المقالات و الفرق، تهران، علمی ‌فرهنگی، 1361.

بیهقی، احمد بن حسن، الإعتقاد، بیروت، دارالکتب العلمیّـة، 1404ق.

جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، قم، أسراء، 1380.

______‏، شکوفایی عقل در پرتو نهضت حسینی، قم، أسراء، 1384الف.

______‏، سرچشمة اندیشه، قم، أسراء، 1384ب.

______‏، تفسیر موضوعی قرآن کریم، قم، أسراء، 1384ج.

______‏، منزلت عقل در هندسه معرفت دینی، قم، أسراء، 1383.

______‏، وحی و رهبری، تهران، الزهرا(س)، 1361.

رازی، فخرالدين ابوعبدالله، اعتقادات فرق المسلمین و المشرکین، القاهرة، مدبولی، 1413ق.

______‏، ‏مفاتيح الغيب، ‏بيروت‏، داراحياء التراث العربى‏، ‏1420ق.

رضوانی، علی‌اصغر، شیعه‌شناسی و پاسخ به شبهات، تهران، مشعر، 1384.

زحيلى، وهبـة بن مصطفى، ‏التفسير المنير فى العقيدة و الشريعـة و المنهج‏، بيروت، دارالفكر،

ق.

سبحانی، محمدتقی،" اسماء و صفات خداوند"، دانشنامة امام علی، ج2، قم، پژوهشگاه فرهنگ و

اندیشة اسلامی، 1382.

سلطانی، مصطفی، "صفات خبری از دیدگاه امامیه و معتزله با تأکید بر اندیشة سید مرتضی و

قاضی عبدالجبار"، فصلنامه علمی پژوهشی اندیشة نوین دینی، سال هشتم، ش29، ص146-127،

سلیمان سلیم، علم‌الدین، المعتزله، لبنان، نوفل، بی‌تا.

شهرستانی، محمد بن عبدالکریم، الملل و النّحل، بیروت، دارالمعرفـة، 1402ق.

طباطبائی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، تهران، دارالکتب الإسلامی،1379. ‌

کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیـة، 1407ق.

معتزلی، قاضی عبدالجبار بن احمد، شرح اصول خمسه، قاهره، مکتبـة وهبـة، 1384.

______‏، متشابه القرآن، قاهره، مکتبة دارالتراث، بی‌تا الف.

______‏، تنزیه القرآن عن المطاعن، بیروت، دارالنّهضـة الحدیثـة، بی‌تا ب.

______‏، المغنی فی ابواب التوحید و العدل، قاهره، الدارالمصریـة، 1965.

______‏، موسوعـة التفاسیر المعتزلـة(6)، تفسیر القاضی عبدالجبار المعتزلی، بیروت، دارالکتب

العلمیـة، 2009ق.

______‏، فضل الاعتزال و طبقات المعتزلـة، تونس، الدار التونسيـة للنشر، 1393ق.

مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، بیروت، مؤسسة الوفاء، 1404ق.

نجار، عامر، علم الکلام عرض و نقد، قاهره، مکتبـة الثقافـة الدینیـة، 1423ق.

ولفسن، هري اوسترين، فلسفه علم کلام، ترجمة احمد آرام، تهران، الهدي، 1368


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.