palette
جایگاه لطایف چهارگانه در کسب معرفت از دیدگاه عین‌القضات همدانی

چکیده

بخش مهمی از اندیشه‌های عین القضات همدانی - عارف بزرگ سدة ششم هجری- به بحث معرفت اختصاص دارد؛ و مقالة‌‌ حاضر سعی دارد به‌روش توصیفی- تحلیل محتوایی، به نقش لطایف چهارگانه –از لطایف سبعه، مطرح در سلوک عرفانی- در معرفت‌بخشی از منظر عین القضات بپردازد و مبانی معرفتی او را از طریق منابع و ابزار شناخت تحلیل و بررسی کند؛ زیرا عین‌القضات به سه لطیفة  نفس، دل و روح، عقل را هم می‌افزاید ولی آن را به کسب علوم نظری محدود می‌کند؛ و معتقد است دل به‌واسطة ذوق یا چشم بصیرت، نفس به‌واسطة شناخت نفس پیامبر(ص) یا در مرتبة فنا، به‌طور بی‌واسطه از روح- جان- امکان کسب معرفت پیدا می‌کنند، و همگی با مراتب مختلف یقین  ارتباط دارند. اما آنچه نقش عقل را در نگاه عین‌القضات بارز می‌کند یکی منشأ جبروتی و نقش آن به عنوان پلی بین عین و ذهن به‌عنوان ابزار ترجمة معرفت، و دیگری به‌عنوان پیش نیاز نخستین مرتبة معرفت است.
به‌طور کلی او معرفت را علمی لدنی و ذوقی دانسته است؛ ولی علم و معرفت را نه صرفاً دو مفهوم شناختی، بلکه دو عالم وجودی در نظر گرفته است، به همین علت در تقسیم 
بندی عین‌القضات علم تقلیدی و برهانی، جزو مراتب معرفت محسوب نمی شود.

واژگان کلیدی
عین‌القضات همدانی، معرفت، نفس، عقل، دل، روح.

منابع و مآخذ مقاله

ابن‌سینا، شیخ الرئیس، الاشارات و التنبيهات، قم، نشر البلاغـة، 1375.

ابن‌عربى، محيى‌الدين، الفتوحات المكيـة(اربع مجلدات)، بیروت، دارالصادر، بی‌تا.

انصاری، عبدالله بن محمد، طبقات الصوفیه، تصحیح مولایی، تهران، توس، 1362.

پورجوادی، نصرالله، دریای معرفت (از بایزید بسطامی تا نجم دایه)، تهران، هرمس، 1394.

______، باباطاهر، تهران، فرهنگ معاصر، 1394.

ترمذى، حکیم، ختم الاولياء، تصحیح عثمان اسماعيل يحيى‏، چ2، بیروت، مهد الآداب الشرقيـة،

ق.

چیتیک، ویلیام، طریق عرفانی معرفت از دیدگاه ابن عربی، چ3، ترجمه مهدی نجفی افرا، تهران،

جامی، 1395. ‏

حلاج، حسین بن منصور، ديوان منصور حلاج‏، بمبئی، چاپخانه علوى‏، 1305ق.

سلمی، ابوعبد الرحمن محمد بن الحسين، طبقات الصوفيـة (السلمى)، تصحیح مصطفى عبد القادر

عطا،‏، چ2، بیروت، دارالكتب العلميـة، 1424ق.

سمعانی، احمد، روح الأرواح فى شرح أسماء الملك الفتاح‏، تصحیح نحیب مایل هروی، تهران،

انتشاراات علمی و فرهنگی، 1384.

سهروردى، شهاب الدين ابو حفص، عوارف المعارف، تصحیح احمد عبد الرحيم السايح و توفيق

على وهبـة، قاهره، مكتبـة الثقافـة الدينيـة، 1427ق.

عسیران، عفیف، مقدمة تمهیدات، تهران، اساطیر، 1393.

غزالی، احمد بن محمد، مكاتبات خواجه احمد غزالى با عين القضات همدانى‏، تصحیح نصر الله

پورجوادى‏، تهران، خانقاه نعمت اللهى‏، 1356.

______، التجرید فی کلمه التوحید، تصحیح احمد مجاهد، تهران، دانشگاه تهران، 1384.

غزالى‏، ابو حامد محمد، إحياء علوم الدين‏، تصحیح عبدالرحيم بن حسين حافظ عراقى‏، بیروت،

دارالكتاب العربى‏، بی‌تا.

______، رساله ای در معرفت آخرت ، تصحیح و مقدمه حسین خدیوجم، تهران، نشر

اطلاعات، 1364.

______، تهافت الفلاسفه، تهران، شمس تبریزی، 1382.

______، إحياء علوم الدين‏، ترجمة مؤیدالدین خوارزمی، تصحیح خدیوجم، چ6، تهران، نشر

علمی و فرهنگی، 1386.

______، مجموعـة رسائل الإمام الغزالى‏، بیروت، دارالفكر، 1416ق.

القشیری، ابوالقاسم عبدالکریم، الرسالـة القشیریـة، تصحیح عبدالحلیم محمود و محمود بن

شریف، قم، بیدار، 1374.

مزیدی، احمد فرید، الإمام الجنيد سيد الطائفتي، بیروت، دارالکتب العلمیـة، 1427ق.

مکی، ابوطالب، قوت القلوب فى معاملـة المحبوب‏، تصحیح باسل عيون السود، بیروت، دارالکتب

العلمیـة، 1417ق.

میبدی، ابوالفضل رشیدالدین، كشف الأسرار و عدة الأبرار، تصحیح علی اصغر حکمت، تهران،

امیرکبیر، 1371 .

نصر، سیدحسین، معرفت و معنویت، ترجمة انشاءلله رحمتی، چ6، تهران، دفتر پژوهش و نشر

سهروردی، 1394.

______، آموزههای صوفیان از دیروز تا امروز، ترجمة حسین حیدری و محمدهادی امینی،

تهران، قصیدهسرا، 1382.

نسفى‏، عزیزالدین، زبدة الحقائق‏، تصحیح حق وردى ناصرى‏، چ2، تهران، طهورى‏، 1381.

نیشابوری، فریدالدین عطار، تذکرة الاولیاء، تصحیح نیکلسون، لیدن، مطبعه لیدن، 1905.

هجویری، ابوالحسن علی، کشف المحجوب، تصحیح ژوكوفسكى و يريچ‏، تهران، طهوری،

همدانی، عین القضات، نامه های عین القضات همدانی، به اهتمام علی نقی منزوی و عفیف

عسیران، تهران، اساطیر، 1377.

______، تمهیدات، به اهتمام عفیف عسیران، تهران: اساطیر، 1393.

______، شكوى الغريب عن الأوطان إلى علماء البلدان‏، تصحیح عفيف عسيران‏، پاریس،

دار بيبليون، 1962.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.