palette
بررسی شبهات مخالفان علم منطق و پاسخ هاي علامه طباطبایی به آنها

چکیده

مخالفان علم منطق از قديم الايام با رويکردهايي متفاوت، شبهاتي را عليه منطق پژوهي وارد کرده، از ناروايي روي آوري به اين دانش سخن گفته‌اند. اين شبهات در يک دسته بندي قابل ارجاع به چهار دسته کلي هستند. نوشتار حاضر مي‌کوشد ضمن گزارش اين دسته‌ها، نشان دهد که علامه طباطبائي کوشيده است در دفاع از منطق پژوهي، پاسخ هاي استواري را در برابر اين قبيل شبهات پيش روي نهد. علامه علم مدون منطق را بازتاب طريق فطري فکر و استدلال مي‌داند و تصريح مي‌کند که بدون استمداد از منطق در معارف حقه اسلامي، حتي يک مساله را نمي‌توان اثبات کرد. به باور وي حتي معترضان منطق پژوهي نيز در شبهات خود نسبت به اشتغال به علم منطق و صدور فتواي ناروايي اشتغال به اين علم، چاره‌اي از تمسک به همين طريق فطري ندارند. شبهات معترضان در يک دسته بندي کلي در چهار دسته زير جاي مي‌گيرند؛

- شبهات ناظر به فايده علم منطق؛

- شبهات ناظر به درستي علم منطق؛

- شبهات ناظر به انگيزه هاي ورود، ترجمه و ترويج منطق در جهان اسلام؛

- شبهات ناظر به پيامدهاي اشتغال به علم منطق.

نوشتار حاضر مي‌کوشد شبهات فوق را به آثار علامه طباطبایی از جمله تفسير الميزان عرضه کند و پاسخ‌هاي وی به آنها را بيان و تا حد امکان با پاسخ هاي ديگران مقارن سازد.
واژگان کلیدی
علامه طباطبايي/ الميزان/ منطق/ منطق دانان/ منطق پژوهی

منابع و مآخذ مقاله

ابن‌حزم، احمد بن سعيد، التقريب لحد المنطق؛ ضمن رسائل ابن حزم، تصحيح عباس احسان،الطبعة الاولی، بيروت، الموسسة العربية للدراسات و النشر،1983م.

ابن‌رشد، محمد، فصل المقال،ترجمه سيد جعفر سجادي، چاپ اول، تهران،انجمن فلسفه ايران،1358ش.

ابن سينا، حسين بن عبدالله، الشفا، قم، منشورات مکتبة آيه الله العظمي المرعشي، 1405ق.

........................................، النجاة عن الغرق في بحر الضلالات، تصحيح محمد تقي دانش پژوه، چاپ اول،تهران، انتشارات دانشگاه تهران،1364ش.

ابن صلاح، فتاوي ابن الصلاح، ترکيه، المکتبة الاسلامية محمد ازدمير. بي‌تا.

ابن قتيبه،عبدالله بن مسلم، ادب الکاتب، تصحيح محمد محي الدين عبدالحميد،الطبعة الرابعة، مصر، مطبعة السعادة،1963م.

استرابادي، محمد امين، الفوائد المدنيه، قم، دارالنشر لاهل البيت، بي‌تا.

اشعري، ابوالحسن،استحسان الخوض في علم الکلام، الطبعة الثالثة، هند، مطبعة مجلس دائرة المعارف النظامية،1344ق.

اصفهاني، مهدي، ابواب الهدي،تحقيق حسن جمشيدي، چاپ اول، قم، بوستان کتاب،1385ش.

........................ ، اعجاز القرآن (ضميمه مصباح الهدي)،تحقيق حسن جمشيدي، قم، بوستان کتاب، 1387ش.

........................ ، تقريرات، مشهد، کتابخانه آستان قدس رضوي، نسخه 12455.(نسخه عکسي شماره 92 مرکز پژوهشي دايره المعارف علوم عقلي اسلامي)

بهمنيار بن مرزبان، التحصيل، تصحيح استاد شهيد مرتضي مطهري، چاپ دوم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران،1375ش.

بدوي، عبدالرحمان، التراث اليوناني في الحضارة الاسلامية، الطبعةالثانیة، قاهره، دارالنهضة العربية،1965م.

حکيمي، محمد رضا، عقل خودبنياد ديني، ماهنامه همشهري، آذر 1380.

جرجاني، علی بن محمد، حاشيه بر تحرير القواعد، همراه با تحرير القواعد المنطقيه، چاپ اول، قم، انتشارات بيدار،1382ش.

زبيدي، اتحاف الساده المتقين بشرح احياء علوم الدين، الطبعة الاولی، بيروت، دارالکتب العلمية،1409ق.

سامي النشار، علي، مناهج البحث عند مفکري الاسلام، الطبعة الاولی، مصر، دارالمعرفة الجامعية،1991م.

ساوي، عمر بن سهلان، البصائر النصيرية، تصحيح رفيق العجم،الطبعة الاولی، بيروت، دارالفکر اللبناني،1993م.

سبکي، عبدالوهاب، معيد النعم و مبيد النقم،تحقيق محمد علي النجار، الطبعة الاولی، قاهره، دارالکتاب العربي،1948م.

سهروردي، يحيي بن حبش، منطق التلويحات، تحقيق علي اکبر فياض، تهران، چاپ اول،انتشارات دانشگاه تهران، 1334ش.

سيوطي، عبدالرحمن، الحاوي للفتاوي، تصحيح محمدمحي الدين عبدالحميد،الطبعة الثالثة، مصر، مطبعة السعادة،1378ق، ج1.

......................................، صون المنطق و الکلام عن فني المنطق و الکلام، تصحيح علي سامي النشار، قاهره، مکتبة الخانجي، بي‌تا.

شهرزوري، شمس الدين محمد، شرح حکمة الاشراق، تصحيح حسين ضيايي، چاپ اول،تهران، موسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگي،1372ش.

شهيد ثاني، رسائل الشهيد الثاني،تحقیق رضا مختاری، چاپ اول، قم، بوستان کتاب،1380ش.

صنعاني، محمد بن ابراهيم، ترجيح اساليب القرآن علي اساليب اليونان، الطبعة الاولی، بيروت، دارالکتب العلمية، 1404ق.

طباطبائي، محمد حسين، بررسي هاي اسلامي، به کوشش سيد هادي خسروشاهي، چاپ اول، قم، انتشارات هجرت، 1341ش.

................................،قرآن در اسلام،قم، دفتر انستارات اسلامي، چاپ دهم، 1379ش.

................................ ، الميزان في تفسير القرآن، قم، موسسة النشر الاسلامي، الطبعة التاسعة،1430ق.

غزالي، محمد، مقاصد الفلاسفة، تصحيح سليمان دنيا، الطبعة الاولی، مصر، دارالمعارف، 1961م.

فخر رازي، الانارات في شرح الاشارات، تصحيح امير فرهپور(پايان نامه کارشناسي ارشد)، دانشگاه تهران، 1373ش.

قطب رازي، محمد، تحرير القواعد المنطقيه، چاپ اول، قم، انتشارات بيدار،1382ش.

..........................، شرح المطالع، بي تا، قم، گذرخان، انتشارات کتبي نجفي.

قطب شيرازي، محمود بن مسعود، شرح حکمه الاشراق، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشگاه تهران و دانشگاه مگ گيل،1380ش.

گرامي، محمد علي، مقصود الطالب، الطبعة الثالثة، تهران، موسسه الاعلمی، 1368.

مطهري، مرتضي، مجموعه آثار، چاپ ششم، تهران، انتشارات صدرا، 1378ش، ج5.

....................، اصول فلسفه و روش رئاليسم، چاپ دوم، تهران، انتشارات صدرا، 1368ش، ج1.

...................، آشنايي با علوم اسلامي، منطق و فلسفه، چاپ اول، تهران، انتشارات صدرا، 1357.

مظفر، محمد رضا، المنطق، چاپ اول، قم، موسسه مطبوعاتي اسماعيليان،1388ق.

مظفري، حسين، بنيان مرصوص، چاپ اول، قم، انتشارات موسسه آموزشي پژوهشي امام خميني، 1385.

مجلسي، محمد باقر، بحارالانوار،الطبعة الاولی، بیروت، موسسة الوفاء، 1404ق.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.