palette
مقایسه‌ای بین وجود و ماهیّت صدرایی با نومن و فنومن کانتی

چکیده
می‌دانیم تأثیرگذارترین فیلسوفان شرق و غرب در قرون اخیر به ترتیب ملّاصدرای شیرازی و کانت فیلسوف مشهور آلمانی است، به طوری که در هر حوزه، اکثر قریب به اتّفاق فیلسوفان متأخّر، یا در مسیر شرح و یا در طریق نقد بخشی از آثار و افکار ایشان قلم زده‌اند. هر یک از این دو فیلسوف برای خود اصول و اصطلاحات ویژه‌ای داشته‌اند که بعضی از آنها قابلیّت مقایسه با یکدیگر را دارند. نوشتار پیش رو به دنبال مقایسه‌ي «وجود و ماهیّت» صدرایی با «نومن و فنومن» کانتی است. در این راستا، ابتدا سه تفسیر از هر یک از این زوج مفاهیم ارائه گردیده و سپس شباهت‌ها و تفاوت‌های آنها مورد بحث قرار گرفته است. در ضمن بیان تفسیرهای گونه‌گون از وجود و ماهیّت صدرایی، به اقسام حیثیّت تقییدیّه توجّه ویژه‌ای شده و پیرامون تفاسیر متعدّد از نومن و فنومن کانتی، بر دو نگاه معرفت‌شناسانه و روان‌شناسانه تأکید رفته است
واژگان کلیدی
وجود، ماهیّت، ملّاصدرا، حیثیّت تقییدیّه، نومن، فنومن، کانت، مقولات فاهمه، ذهن

منابع و مآخذ مقاله

مکارم، هادی، «خرده‌گيران بر حکمت متعاليّه و منتقدان صدرالمتألّهين»، دو ماهنامه‌ي حوزه، شماره‌ى 93

ـ همو، «خرده‌گیران بر حکمت متعاليّه»، دو ماهنامه‌ي حوزه، شماره‌های 103 و 104

ـ ذکاوتی قراگزلو، علي‌رضا، سير تاريخی نقد ملّاصدرا، صص 189ـ206

نمونه‌هایی از این گونه اظهار نظر را می‌توانید در آثار ذیل ملاحظه کنید:

ـ یثربی، سیّد یحیی، عیار نقد 2، ص82

ـ پلنگی، منیره، «ابهاماتی چند در مسأله‌ي اصالت وجود و اعتباری بودن ماهیّت»، خردنامه‌ی صدرا، شماره‌ى 31

. البتّه برخی اهل نظر، به این مثال اعتراض دارند، چه از نظر ایشان، این مثال مناسب واسطه‌ي در عروض است نه حیثیّت تقییدیّه، لیکن ورود به این بحث، تأثیری در فرجام این پژوهش ندارد؛ نک: حائری یزدی، مهدی، کاوش‌های ‌عقل نظری، ص382

می‌توان از میان فيلسوفان متقدّم بر صدرا، ابن‌سينا؛ از میان حکمای معاصر صدرا، رجبعلی تبریزی و از میان حکمای متأخّر از صدرا، شیخ احسائی را به عنوان قائلان به ترکیب انضمامی وجود و ماهیّت در ظرف خارج نام برد. براى اطّلاع بيشتر نك: هدايت‌افزا، محمود، تأمّلاتى در مبادى اصالت وجود يا ماهيّت، فصل اوّل، صص 16ـ22

كتاب‌نامه.......................................................................................................................................

آپل، ماکس، شرحی بر تمهیدات کانت، مجلّد اوّل، ترجمه‌ي محمّدرضا بهشتی، تهران، دانشگاه تهران، 1375

آشتیانی، میرزا مهدی، اساس التّوحید، تصحیح و مقدّمه از سیّد جلال‌الدّین آشتیانی، تهران، امیرکبیر، 1377

آملى، محمّدتقى، درر الفوائد، مجلّد اوّل، قم، مؤسّسه‌ى دار التفسير، چ دوّم، 1374

ابن‌سینا، حسین‌بن ‌عبداللّه، حدود یا تعریفات، ترجمه‌ي محمّدمهدی فولادوند، تهران، انجمن فلسفه‌ي ایران، 1358

پلنگی، منیره، «ابهاماتی چند در مسأله‌ي اصالت وجود و اعتباری بودن ماهیّت»، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا، خردنامه‌ی صدرا، شماره‌ى 31، بهار 1382، صص 38ـ50

حائری یزدی، مهدی، کاوش‌های عقل نظری، با پیش‌گفتار مصطفی محقّق داماد، تهران، مؤسّسه‌ي پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، چ چهارم، 1384

ذکاوتی قراگزلو، علي‌رضا، سير تاريخی نقد ملّاصدرا، تهران، هستى‌نما، 1386

سبزواری، ملّاهادی، شرح المنظومة، مجلّد دوّم، تصحیح و تعلیق از حسن حسن‌زاده‌ي آملی، تهران، نشر ناب، 1416ق.

ملّاصدرا، محمدبن ابراهيم، الحکمة المتعالیّة فی الأسفار العقلیّة الأربعة، بیروت، دار احیاء التّراث، چ سوّم، 1981م.

ـــــــــــــــــــ، الشّواهد الرّبوبیّة فی المناهج السّلوکیّة، تصحیح و مقدّمه‌ي سیّد مصطفی محقّق داماد، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1382

ــــــــــــــــــــ، المشاعر، تهران، طهوری، چ دوم، 1363

طباطبایی، سیّد محمّدحسین، نهایة الحکمة، ترجمه و شرحِ علی شیروانی، مجلّد اوّل، قم، دار الفکر، چ دوّم، 1387

فروغی، محمّدعلی، سیر حکمت در اروپا، تهران، زوّار، چ سوّم، 1385

فیّاضی، غلامرضا، هستی و چیستی در مکتب صدرایی، تحقیق و نگارش از حسینعلی شیدان شید، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1387

قرایی گرکانی، مرتضی، صفات اشیاء در فلسفه‌ى تحلیلی و حکمت اسلامی، تهران، دفتر پژوهش و نشر سهروردی، 1381

کاپلستون، فردریک چرلز، تاریخ فلسفه، ترجمه‌ی اسماعیل سعادت و منوچهر بزرگمهر، مجلّد ششم (از ولف تا کانت)، تهران، علمی و فرهنگی، چ پنجم، 1388

کانت، ایمانوئل، تمهیدات، ترجمه‌ي غلامعلی حدّاد عادل، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، چ چهارم، 1388

کورنر، اشتفان، فلسفه‌ی کانت، ترجمه‌ي عزّت اللّه فولادوند، تهران، خوارزمی، چ دوّم، 1380

مصباح یزدی، محمّدتقی، دروس شرح نهایة الحکمة، مجلّد اوّل، تحقیق و نگارش از عبدالرّسول عبودیّت، قم، مؤسّسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چ سوّم، 1385

‌ مکارم، هادی، خرده‌گیران بر حکمت متعاليّه، قم، دو ماهنامه‌ي حوزه، شماره‌های 103 و 104، 1380

ــــــــــ، خرده‌گيران بر حکمت متعاليّه و منتقدان صدرالمتألّهين، قم، دو ماهنامه‌ي حوزه، شماره‌ى 93، 1387

هارتناک، یوستوس، نظریّه‌ی معرفت در فلسفه‌ی کانت، ترجمه‌ی غلامعلی حدّاد عادل، تهران، فکر روز، 1376

هدايت‌افزا، محمود، تأمّلاتى در مبادى اصالت وجود يا ماهيّت، پايان‌نامه‌ى كارشناسى ارشد به راهنمايي نادر شكراللّهى و مشاوره‌ى شاكر لوائى، تهران، دانشگاه تربيت معلم (خوارزمى)، 1391

یزدان‌پناه، یدالله، (1389) مبانی و اصول عرفان نظری، نگارش سیّد عطاء انزلی، قم، مؤسّسه‌ي آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چ دوّم، 1389

یثربی، سیّد یحیی، عیار نقد 2، قم، بوستان کتاب، 1383


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.