palette
بررسی اجمالی جلوه‌های شناخت و تربیت در عرفان اسلامی

چکیده

جهان بینی و معرفت‌شناسی عرفانی که خود را در قالب نگاهی ژرف به ژرفنای دین می‌شناساند، همواره در تلاش برای ایجاد گفتمانی دو سویه با چشم‌اندازهای موجود بوده است تا از این مجری، بتواند مبانی و شالوده‌ها‌ی خود را در بستر فکر و فرهنگ ایرانی-اسلامی تکوین و تثبیت کند. در همین راستا، عرفان اسلامی در حین جهت‌دهی به تعاملات معرفت‌شناختی، هستی‌شناختی و جامعه شناسیک خود، در صدد برآمده است تا این همه را در قالب دو محور «تعلیم و آموزش» و «تربیت و پرورش» استمرار بخشد. برای آگاهی از چند و چون دستیابی عرفان اسلامی در نیل به این مقصود، مقاله حاضر بر آن است تا ضمن تاملی بر مفهوم تعلیم و تادیب و تفاوت میان این دو، روش‌های دستیابی به اهداف آموزشی و ابعاد آن را در قالب برنامه‌های عملی عرفان بررسی کند. به این منظور، ابتدا به نقش پیر یا مؤدب در شکوفایی ساحت‌ها‌ی فردی-اجتماعی سالک اشاره می‌شود و سپس، برای تعریف کلید واژه‌های تربیتی در عرفان اسلامی، دیدگاه‌های شناختی-اجتماعی در مبحث خودشناسی (معرفت النفس) و جایگاه خود در روانشناسی تربیتی صوفیانه تبیین و نقش زبان در هر یک از مراتب و گونه‌های تربیتی تشریح می‌گردد. در پایان این نوشتار به پرسش‌های ذیل پاسخ داده می‌شود: آیا تربیت عرفانی،  به غیر از ابعاد شناختی و فردی، قادر است به رشد و بالندگی اجتماعی و بینافردی انسان‌ها نیز نظری داشته باشد؟ و دوم این که ماهیت این نوع تعلیم، تا چه اندازه به ابزارهایی وابسته است که زمینه‌های مناسب برای تحقق اهداف چنین نظامی را فراهم می‌آورد.

واژگان کلیدی
عرفان-خودشناسی-ادب، زبان عرفان-معرفت‌شناسی

منابع و مآخذ مقاله

ابن عربی، محی الدین. (1386). فصوص الحکم، برگردان، توضیح و تحلیل از محمد علی موحد و صمد موحد، تهران، کارنامه.

ابن منظور، محمد بن مکرم. (1408ق). لسان العرب(10ج)، قاهره، دارالاحیاء التراث العربی.

باخرزی، یحیی. (1345). اوراد الاحباب و فصوص الآداب، تصحیح ایرج افشار، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.

چیتیک، ویلیام. (1389). عوالم خیال، ترجمه قاسم کاکایی، تهران، هرمس.

حافظ، شمس الدین محمد. (1362). دیوان اشعار، تصحیح پرویز ناتل خانلری، تهران، خوارزمی.

رازی، نجمالدین(1373). مرصاد العباد من المبدا الی المعاد، به اهتمام محمدامین ریاحی، تهران، نشر علمی و فرهنگی.

زرین کوب، عبدالحسین. (1357). جستجو در تصوف ایران، تهران، امیرکبیر.

سهروردی، شهاب الدین. (1364). عوارف المعارف، ترجمه ابومنصور عبدالمومن اصفهانی، به اهتمام قاسم انصاری، تهران، نشر علمی و فرهنگی.

سید علی اصغر، میرباقری فرد. (1391). «عرفان عملی و نظری یا سنت اول و دوم عرفانی»، پژوهشنامه زبان و ادبیات فارسی. (گوهر گویا)، سال ششم، شماره دوم، پیاپی22: 65-86 .

شمشیری، بابک. (1385). تعلیم و تربیت از منظر عشق و عرفان، تهران، طهوری.

شولتس، دوآن. (1362). روانشناسی کمال (الگوهای شخصیت سالم)، ترجمه گیتی خوشدل، تهران، نشر نو.

العطاس، سید محمد نقیب. (1374). درآمدی بر جهان شناسی اسلامی، تهران، انتشارات موسسه مطالعات اسلامی دانشگاه تهران وموسسه بین المللی اندیشه و تمدن اسلامی مالزی(ایستاک).

فولادی، علی رضا. (1385). زبان عرفان، تهران، سخن.

کبری، نجم الدین. (1388). فوائح الجمال و فواتح الجلال، تصحیح فریتس مایر، ترجمه و توضیح قاسم انصاری، تهران، طهوری.

کاشانی، عزالدین محمود. (1389). مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه، با تصحیحف مقدمه و تعلیقات جلال‌الدین همایی، تهران، انتشارات کتابخانه سنایی.

کربن، هانری. (1384). تخیل خلاق در عرفان ابن عربی، ترجمه انشاءالله رحمتی، تهران، نشر جامی.

مصفا، محمد جعفر. (1370). با پیر بلخ (کاربرد مثنوی در خودشناسی)، تهران، ناشر مولف.

مولوی، جلال الدین محمد. (1376). مثنوی معنوی، تصحیح رینولد نیکلسون، تهران، ققنوس.

نسفی، عزیزالدین. (1371/1993م). الانسان الکامل، به تصحیح و مقدمه فرانسوی ماریژان موله، تهران، انجمن ایرانشناسی فرانسه.

نصر، سید حسین. (1382). «تعلیم و تربیت در اسلام»، نشریه معرفت، شماره69 : 38-47.

همدانی، عین القضات.(1385). دفاعیات و گزیده حقایق، ترجمه و تحشیه قاسم انصاری، تهران، منوچهری.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.