palette
تمایز ابن سینا و سهروردی در تمایز وجود و ماهیت

چکیده

ابن سینا، نظام فلسفی خویش را بر اصل تمایز وجود و ماهیت مبتنی ساخته است، اما، برخی دیگر از فلاسفه و متفکرین در جهان اسلام شدیدا این سخن ابن سینا را مورد انتقاد قرار داده اند. از گذشته عقیده بسیاری از صاحب نظران بر این بوده، و هنوز هم عقیده بسیاری بر این است، که، گروهی از این منتقدان، از جمله سهروردی و ابن رشد، در فهم منظور ابن سینا از این تمایز دچار اشتباه شده اند. اما آیا واقعا این گونه است؟ پاسخ مقاله در قبال مسأله­ی بدفهمی این است که ابن رشد به این اشتباه دچار گشته ولی سهروردی خیر. زیرا ابن رشد، گمان می کند ابن سینا، در شرح فلسفه­ی ارسطو دچار خطا شده است. در حالی که موضع شیخ اشراق چنین نیست. تحلیل «اعتبارات عقلیه»­ی سهروردی نشان می دهد که وی، با فهم تمایز میان ارسطو و ابن سینا در مبنا و ریشه، و بر اساس مبنایی جدید از علیت و ایجاد، یعنی نظریه­ی انوار الهیه و اضافه اشراقیه به عنوان بیانی فلسفی از قاعده­ی «ایجاد الشیء لا من شیء»، به انتقاد از ابن سینا می پردازد. ابن سینا، خود در مواضعی اشاره می کند که تمایز مورد نظر او تمایزی خارجی نیست. آنچه مورد نظر ابن سیناست، تمایز متافیزیکی است نه خارجی؛ خود سهروردی نیز بر این دیدگاه شیخ کاملا واقف بوده است. در واقع، شیخ اشراق اشکالات خویش را بر تمایز متافیزیکی وجود و ماهیت وارد ساخته، نه تمایز خارجی؛ هر چند، چارچوب اشکال وی بسیار شبیه به اشکالی است که ابن سینا خود بر تمایز خارجی وجود و ماهیت وارد می سازد؛ و به همین دلیل است که گمان بدفهمی در باره سهروردی رفته است.

 

واژگان کلیدی
سهروردی، ابن سینا، وجود و ماهیت، تمایز متافیزیکی، اعتبارات عقلیه، علیت ایجادی، انوار الهیه.

منابع و مآخذ مقاله

• سهروردی، شیخ شهاب الدین،‏ حكمة الاشراق،‏ تهران، موسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگى‏، ‏1373

• طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1417ق

• همان، نهایه الحکمه، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم: 1416 ه ق

• ايزوتسو، توشيهکيو، بنياد حکمت سبزواري، يا، تحليلي تازه از فلسفه حاج ملاهادي سبزواري، مجتبوي، جلال‌الدين، تهران، دانشگاه تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ، ۱۳۶۸

• ابن سینا، الاشارات و التنبيهات،‏ قم، نشر البلاغة، ‏1375

• همان، الشفاء( الالهيات)، قم، مكتبة آية الله المرعشى‏، ‏1404 ه ق

• کربن، هانري، تاريخ فلسفه اسلامي، تهران، اميرکبير، ۱۳۶۱

• ابراهيمي‌ديناني، غلامحسين، درخشش ابن رشد در حکمت مشاء، تهران، طرح نو، ۱۳۸۴

• ابن رشد، ابوالولید محمد، تهافت التهافت،‏ بيروت، دارالفكر، 1993

• مطهری، مرتضی؛ شرح مبسوط منظومه، تهران، انتشارات حکمت، چاپ ششم:1369

• اکبریان، رضا؛ حکمت متعالیه و تفکر فلسفی معاصر، تهران، انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا، تهران: تابستان 1387

• مجید؛ معلمی، حسن؛ تأملی بر دیدگاه ابن سینا و شیخ اشراق در بحث اصالت وجود یا ماهیت، معرفت فلسفی، سال سوم، شماره سوم: بهار 1389

• شهیدی، فاطمه؛ حکمت، نصرالله؛ مقایسه بحث تمایز وجود و ماهیت از منظر ابن سینا و سهروردی، حکمت سینوی، سال دوازدهم، بهار و تابستان 87

منابع لاتین:

• Aristotle, Aristotle's Metaphysics: Books (mu) and (nu), Clarendon Annas, Julia, 1976

• Irwin, T.H; Aristotle, Routledge Encyclopedia of Philosophy CD-ROM, Version 1, Edited by Edward Craig, 1998

• Ebbesen, Sten; Averroism, Routledge Encyclopedia of Philosophy CD-ROM, Version 1, Edited by Edward Craig, 1998

• Fazlur Rahman, A History of Muslim Philosophy, Edited by M.M.Sharif, Otto Harrassowitz.Wiesbaden, Germany: 1966

• Mayer, Toby; Ibn Sina's 'Burhan al-Siddiqin', Jurnal of Islamic Studies, 12:1(2001)


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.