palette
استنتاج از دو ممكن نزد ابن‌سينا و رابطة آن با دو تعريف از قضاياي حقيقيه و خارجيه

چکیده

استنتاج قضية ممكنه از دو قضية ممكنه يكي از نزاع‌هاي پردامنه در منطق قديم است كه ارسطو، ابن‌سينا، فخر رازي، خواجه نصير و قطب رازي بر آن مهر تأييد زده‌اند، در حالي كه خونَجي، ابهري، ارموي و كاتبي آن را مردود شمرده‌اند. شگفت اين است كه منطق جديد در اين نزاع جانب گروه دوم را مي‌گيرد. از سوي ديگر، اخيراً معلوم شده است كه منطق‌دانان قديم هر يك از قضية حقيقيه و خارجيه را به اشتراك لفظ در دو معنا به كار برده‌اند بدون اينكه از اين اشتراك لفظ آگاه باشند: ملاك تقسيم، در يك معنا، رابطة عقدالوضع و عقدالحمل است و در ديگري، ظرف وجود موضوع. بنا به ملاك نخست، قضاياي حقيقيه به صورت موجهاتي و با ادات‌هاي ضرورت و امكان تفسير مي‌شوند؛ در حالي كه بنا به ملاك دوم، اين قضايا فاقد هر گونه جهتي هستند و در برابر، قضاياي خارجيه با محمول وجود تحليل مي‌شوند. در اين مقاله، پس از گزارش نزاع ياد شده دربارة استنتاج از دو ممكن، نظرات، ايرادات و دفاعيه‌ها را به زبان منطق جديد صورت‌بندي كرده و نشان داده‌ايم كه طرفين نزاع تصور يكساني از قضاياي حقيقيه و خارجيه نداشته‌اند: موافقان استنتاج از دو ممكن، تفسير نخست و مخالفان، تفسير دوم را در ذهن داشته‌اند.

واژگان کلیدی
: قضيه ممكنه، استنتاج، حقيقيه و خارجيه .

منابع و مآخذ مقاله

ابن‌سينا، حسين‌بن عبدالله، الاشارات و التنبيهات، قم، نشر البلاغه، 1375 .

______، الشفاء، المنطق، القياس، القاهره، دار الكاتب العربي للطباعه و النشر، 1964.

ابهري، اثيرالدين، تنزيل الافكار، در منطق و مباحث الفاظ، گردآوري مهدي محقق،

تهران، دانشگاه تهران، 1370.

الرويهب، خالد، مقدمه مصحح بر كشف الاسرار عن غوامض الافكار اثر افضل الدين خونَجي، ترجمة مقدمه از سيد محمود يوسف‌ثاني، تهران، مؤسسه پژوهشي حكمت و فلسفة ايران و مؤسسه مطالعات اسلامي دانشگاه آزاد برلين – آلمان، 1389.

ارسطو، ارگانون، ميرشمس الدين اديب سلطاني، تهران، مؤسسة انتشارات نگاه، 1378.

ارموي، سراج الدين، مطالع الانوار، قم، انتشارات كتبي نجفي، 728.

______، مطالع الانوار، در محسن جاهد، تصحيح و تحقيق شرح مطالع الانوار، رسالة دكتري به راهنمايي نجفقلي حبيبي و احد فرامرز قراملكي، تهران، دانشكدة الهيات دانشگاه تهران، 1384.

خونَجي، افضل‌الدين، كشف الاسرار عن غوامض الافكار، مقدمه و تحقيق خالد الرويهب، تهران، مؤسسة پژوهشي حكمت و فلسفة ايران و مؤسسة مطالعات اسلامي دانشگاه آزاد برلين – آلمان، 1389.

______، كشف الاسرار عن غوامض الافكار، تحقيق حسن ابراهيمي نائيني، پايان نامه

كارشناسي ارشد به راهنمايي نجفقلي حبيبي، دانشكده الهيات دانشگاه تهران، 1372.

رازي، قطب الدين، لوامع الاسرار في شرح مطالع الانوار، قم، انتشارات كتبي نجفي،

______، لوامع الاسرار في شرح مطالع الانوار، در محسن جاهد، تصحيح و تحقيق شرح مطالع الانوار، رسالة دكتري به راهنمايي نجفقلي حبيبي و احد فرامرز قراملكي، تهران، دانشكده الهيات دانشگاه تهران، 1384.

فرامرز قراملكي، احد و احمد عبادي، «تطوّر تاريخي قضاياي ثلاث»، فلسفه و كلام

اسلامي سال 43 شمارة 1، بهار و تابستان، ص 89- 69، 1389.

فلاحي، اسدالهي، «صورت‌بندي جديدي از قضاياي حقيقيه و خارجيه»، آينه معرفت 11،

تابستان، ص61- 30، 1386

______، «صورت‌بندي قضاياي خارجيه با محمول وجود»، معرفت فلسفي 23، بهار،

ص76- 51، 1388.

______، «ابهام‌زدايي از قضاياي حقيقيه، خارجيه، معدوليه و سالبه المحمول»، معارف

عقلي 13، بهار، ص121- 91، 1388.

______، «قضية ذهنيه»، انديشة ديني 35، گروه فلسفة دانشگاه شيراز، ص52- 21،

كاتبي قزويني، نجم الدين، الرساله الشمسيه في القواعد المنطقيه، قم، زاهدي، 1363.

نبوي، لطف‌الله، «تمايز Dere و De dicto در منطق سينوي و تصوير آن در معناشناسي

كريپكي»، مدرس 4 – 1، ص 145-158 (چاپ مجدد در نبوي 1381، ص

-141).

______، منطق سينوي به روايت رشر، تهران، شركت انتشارات علمي و فرهنگي،


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.