دانشگاه شهید بهشتی آینه معرفت 2251-8010 25 4 2025 12 22 Examining the Mystical Meaning of “Fiṭrah” in Supplications بررسی معنای عرفانی «فطرت» براساس مأثورات دعایی 47 70 106532 10.48308/jipt.2025.240761.1653 FA عادل مقدادیان گروه ادیان و عرفان، دانشکده مطالعات اسلامی، دانشگاه بین‌المللی اهل بیت علیهم السلام، تهران، ایران. Journal Article 2025 07 22 The concept of "fiṭrah" (primordial nature) has long been a central theme in Islamic thought. However, the theological perspective on this concept has often overlooked its mystical dimensions, thereby highlighting the necessity of the present study. The central issue of this research relies on the premise within the Islamic mystical tradition that the universe is founded upon the divine names (asmāʾ Allāh). Accordingly, based on the name "al-Fāṭir" (the Originator), it emphasizes the need to reinterpret the mystical concept of fiṭrah within mystical and supplicatory texts. The research method is descriptive-analytical, accompanied by a documentary study of mystical texts and supplications. The findings confirm that within the mystical worldview, "fiṭrah" is a reality which: firstly, serves as the primordial substance and original essence, latent both in the heart of the "Perfect Human" and as the foundation of the order of the "macrocosm." Secondly, this essence was deposited in the hearts of human beings prior to physical creation, in the "world of spirits," and through spiritual purification, it can re-emerge and exit its state of concealment. Thirdly, this primordial fiṭrah can be corrupted. In this regard, mystics analyze the corrupted fiṭrah in humans and its impact on the world under the category of "evil," attributing its origin to human free will—a will made possible by "possessing knowledge coupled with an instrument (the body)." درک مفهوم «فطرت» از دیرباز در کانون اندیشه اسلامی قرار داشته است. بااین‌حال، نگاه متکلمانه به این مفهوم اغلب از ابعاد عرفانی آن غافل مانده است و، از همین رهگذر، ضرورت پژوهش حاضر واضح می‌شود. مسئله محوری این پژوهش اتکا به این پیش‌فرض در نظام عرفان اسلامی است که عالَم برپایه اسماء‌اللّه شکل گرفته است. لذا، براساس اسم «الفاطر» بر ضرورت بازخوانی مفهوم عرفانی فطرت در متون عرفانی - دعایی تأکید می‌کند. روش پژوهش توصیفی - تحلیلی و همراه با مطالعه اسنادی متون عرفانی و ادعیه است. یافته‌‌های تحقیق مؤید آن است که در منظومه فکری عارفان «فطرت» حقیقتی است که اوّلاً، به‌منزله خمیره و گوهر اولیه، هم در قلب «انسان کامل» نهفته است و هم مبنای نظم «عالم اکبر» قرار گرفته است. ثانیاً، این گوهر پیش از خلقت جسمانی و در «عالم ارواح» در قلب انسان‌ها به ودیعه نهاده شده و با تزکیه نفس امکان ظهور مجدد و خروج از حالت کمون را دارد. ثالثاً، این فطرت اصیل امکان خدشه‌دار شدن دارد. به‌این‌ترتیب که عارفان فطرتِ مخدوش‌شده در انسان و تأثیر آن در عالم را تحت عنوان «شر» تحلیل کرده و منشأ آن را مختار بودن انسان می‌دانند که این اختیار حاصل «داشتن علمِ توأم با ابزار (بدن)» است. https://jipt.sbu.ac.ir/article_106532_4e729c7a7f7335539e6e9ad5d7fab4e3.pdf