دانشگاه شهید بهشتی آینه معرفت 2251-8010 26 2 2026 06 22 Explaining the Origin of Religion from Freud's Perspective and Evaluating It from the Perspective of Ayatollah Javadi Amoli تبیین منشأ دین از نگاه فروید و ارزیابی آن از منظر آیت‌اللّه جوادی آملی 1 22 106988 10.48308/jipt.2026.241273.1668 FA محمد کرمی رباطی دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، مدرسی مبانی نظری اسلام، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران. ابوذر رجبی دانشیار، گروه مدرسی مبانی نظری اسلام، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران. Journal Article 2025 08 27 Sigmund Freud, through a psychological approach, identifies the cause of religion’s emergence as human-made, the cause of the tendency toward it as ignorance and fear of natural phenomena, and the cause of the necessity of this tendency as a temporary need for psychological calm. Using a descriptive-analytical method and distinguishing three meanings of the “origin of religion,” the present study critiques Freud’s theory from the perspective of Ayatollah Javadi Amoli. Findings show that Freud’s theory faces fundamental critiques in all three areas: regarding the cause of emergence, Freud neglects religion’s trans-material dimensions, reducing it to a human phenomenon. Regarding the cause of tendency, historical and scriptural evidence contradicts the ignorance-and-fear theory; prophets and saints were the most knowledgeable and courageous people of their time, and the main cause of tendency toward religion is divine innate nature (fitrah). Regarding the necessity of tendency, the need for religion is permanent, not temporary; thus, Freud’s prediction of religion’s decline with scientific progress has not materialized. In contrast, Ayatollah Javadi Amoli, based on an Islamic worldview, considers religion’s origin as God’s will, the cause of tendency as fitrah, and the cause of the necessity of tendency as humanity’s fundamental and permanent needs. زیگموند فروید، با تکیه بر جهان‌بینی مادی و رویکرد روان‌شناختی، علت پیدایی دین را بشری، علت گرایش به آن را جهل و ترس از پدیده‌های طبیعی و علت ضرورت گرایش به آن را نیاز موقتی به آرامش روانی معرفی می‌کند. این نظریه تا کنون از جهات متعدد ارزیابی شده است، اما پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تفکیک سه معنای «منشأ دین» به واکاوی و نقد آن از منظر آیت‌اللّه جوادی آملی می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که نظریۀ فروید در هر سه حوزه با نقدهای بنیادین مواجه است: فروید، از حیث علت پیدایی، با غفلت از ابعاد فرامادی دین، دین را به پدیده‌ای بشری فروکاسته است. از حیث علت گرایش، شواهد تاریخی و نقلی با نظریۀ جهل و ترس ناسازگار است؛ انبیا و اولیای الهی عالم‌ترین و شجاع‌ترین مردم زمان خود بوده‌اند و علت اصلی گرایش به دین فطرت الهی است. از حیث علت ضرورت گرایش، نیاز به دین امری دائمی است، نه موقتی. ازاین‌رو، پیش‌بینی فروید دربارۀ زوال دین با پیشرفت علم تحقق نیافته است. درمقابل، آیت‌اللّه جوادی آملی، براساس جهان‌بینی اسلامی، منشأ پیدایی دین را ارادۀ خداوند، علت گرایش به آن را فطرت و علت ضرورت گرایش به آن را نیازهای اساسی و دائمی انسان می‌داند.

https://jipt.sbu.ac.ir/article_106988_aa53130a99394dfe5d442c3346fbaf6b.pdf