دانشگاه شهید بهشتی آینه معرفت 2251-8010 26 2 2026 06 22 The Essence and Methodology of Educational Evaluation Based on the Foundations of Islamic Philosophy چیستی و چگونگی ارزیابی تحصیلی براساس مبانی فلسفۀ اسلامی 123 138 107134 10.48308/jipt.2026.242884.1726 FA احمد ولیی گروه معارف، دانشکده الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. Journal Article 2025 12 28 <span lang="EN">This article attempts to define educational evaluation based on the foundations of Islamic philosophy and to present a specific methodology for this definition. The issue is examined using an analytical-documentary method based on a theory derived from Islamic philosophy in the field of learning. This investigation shows that, according to the essence of evaluation, a process based on philosophical foundations must be designed that leads to the formation of second-order cognition regarding the learning process. Since, according to the principles of Islamic philosophy, the fulcrum of learning is the creation of an existential union (<em>ittiḥād-i wujūdī</em>) between the learner and the learning content, this design must consider criteria based on the manner in which this necessary existential union is formed. Furthermore, according to Islamic philosophical foundations, the most appropriate goal for learning is a relatively stable behavioral change. Therefore, the quality of achieving this goal must also be evaluated based on how a relatively stable change is generated in Islamic philosophy. In this regard, it is necessary to examine how these matters are enumerated and measured, and based on this, a method for conducting educational evaluation is presented.</span> <span lang="FA">در این نوشتار سعی می‌شود، براساس مبانی فلسفۀ اسلامی، ارزیابی تحصیلی تعریف و برای این تعریف روشی معین ارائه شود.</span><span><span dir="LTR" lang="FA"> </span></span><span><span lang="FA">این مسئله به روش تحلیلی</span></span><span><span lang="FA"> </span></span><span><span lang="FA">ـ</span></span><span><span lang="FA"> </span></span><span><span lang="FA">اسنادی مبتنی بر نظریه‌ای برآمده از فلسفۀ اسلامی در حوزۀ یادگیری بررسی می</span></span><span><span dir="LTR">‌</span></span><span><span lang="FA">شود. این بررسی نشان می‌دهد که براساس چیستی ارزیابی می‌بایست فرایندی مبتنی بر مبانی فلسفی طراحی شود که باعث شکل‌گیری شناختی درجه‌دوم به فرایند یادگیری می‌شود. ازآنجاکه طبق مبانی فلسفۀ اسلامی نقطۀ ثقل در یادگیری ایجاد اتحاد وجودی بین یادگیرنده و محتوای یادگیری است، در این طراحی می</span></span><span><span dir="LTR">‌</span></span><span><span lang="FA">بایست سنجه‌هایی براساس نحوۀ شکل‌گیری اتحاد وجودیِ لازم در نظر گرفته شوند. همچنین، طبق مبانی فلسفۀ اسلامی، مناسب‌ترین هدف برای یادگیری تغییر رفتار نسبتاً پایدار است. ازاین‌رو، باید براساس نحوۀ ایجاد کردن تغییر نسبتاً پایدار در فلسفۀ اسلامی، کیفیت تحقق این هدف نیز ارزیابی شود. در این خصوص، لازم است</span></span><span><span lang="AR-SA"> نحوۀ احصا و سنجش این امور بررسی شود و، براساس آن، طریقۀ اجرای ارزیابیِ تحصیلی ارائه شود.</span></span> https://jipt.sbu.ac.ir/article_107134_25aef8d75e2e26c5a25ab6f6f241973f.pdf