دانشگاه شهید بهشتی آینه معرفت 2251-8010 26 2 2026 06 22 The Theory of Naṣṣ and Its Place in Ahl al-Sunnah Political Thought: A Historical Re-reading up to the 9th Century AH نظریه نصّ و جایگاه آن در اندیشه سیاسی اهل ‌سنت: بازخوانی تاریخی تا سده نهم هجری 83 104 107172 10.48308/jipt.2026.243263.1743 FA محمد حاجی تقی گروه تاریخ اسلام، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. Journal Article 2026 01 20 This research examines the place of the "Theory of Naṣṣ" (textual designation) in Ahl al-Sunnah political thought up to the 9th century AH. Shīʿa grounds the legitimacy of the Imāma in divine Naṣṣ, whereas the prevailing Sunnī tradition emphasizes election and bayʿa (allegiance). Nevertheless, currents such as Ahl al-Ḥadīth, the Ḥanābila, and some ascetics have utilized the Theory of Naṣṣ to counter Shīʿism and defend the legitimacy of the Rightly Guided Caliphs. In Sunnī tradition, this theory has a secondary and reactive construct, having been pursued from the early centuries by sects such as the Bakriyya, the Murjiʾa, and the Karrāmiyya, and manifesting in later centuries in the form of prophetic narrations. The proposition of the Theory of Naṣṣ is linked, on the one hand, to the caliphate as the focal point of the Theory of Election (ikhtiyār), and on the other hand, to the spread of Shīʿism and Sufism. The main finding is that, despite the contrast between the Theory of Naṣṣ and the Sunnī discourse of legitimacy, the circumstances of the caliphate's fall and the ascendancy of Shīʿī–Ṣūfī thought brought about a significant transformation, turning the Theory of Naṣṣ from a confrontational discourse into a part of the theory of legitimacy among some Sunnī scholars. <span lang="AR-SA">این پژوهش جایگاه نظریه «نصّ» را در اندیشه سیاسی اهل سنت تا سده نهم هجری واکاوی می‌کند. شیعه مشروعیت امامت را بر نصّ الهی می‌نهد، اما سنت غالبِ اهل سنت بر انتخاب و بیعت تأکید دارد. بااین‌حال، جریان‌هایی چون اهل حدیث، حنابله و برخی زهاد برای مقابله با شیعه و دفاع از مشروعیت خلفای راشدین از نظریه نصّ بهره گرفته‌اند. این نظریه در اهل سنت ساختاری ثانوی و واکنشی دارد و از قرون نخستین فرقه‌هایی چون بکریه، مرجعه و کرامیه آن را پیگیری کردند، و در قرون بعدی در قالب روایات نبوی بروز یافت. طرح نظریه نصّ با خلافت به‌مثابه کانون نظریه انتخاب، از یک ‌سو، و رواج تشیع و تصوف، از سوی دیگر، پیوند دارد. یافته اصلی آن است که، علی‌رغم تقابل نظریه نصّ با گفتمان مشروعیت سنی، شرایط سقوط خلافت و غلبه اندیشه شیعی</span><span lang="AR-SA"> </span><span lang="AR-SA">ـ</span><span lang="AR-SA"> </span><span lang="AR-SA">صوفی، تحولی معنادار ایجاد کرد و نظریه نصّ را از گفتمانی تقابلی به بخشی از نظریه مشروعیت نزد برخی صاحب‌نظران اهل سنت تبدیل ساخت</span><span dir="LTR">.</span> https://jipt.sbu.ac.ir/article_107172_da5b56383343c1ead944211004beb16d.pdf