دانشگاه شهید بهشتیآینه معرفت2251-801025220250622A Critical Reflection on ʿAllamah Tabatabaʾi’s Perspective on the Non-Productive Connection Between Conventional (Iʿtibari) and Real (Haqiqi) Cognitionsتأملی در دیدگاه علامه طباطبایی در خصوص عدمارتباط تولیدی میان ادراکات اعتباری و حقیقی11810584910.48308/jipt.2025.238553.1603FAمحمد جوادنصردکتری فلسفهی اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامیدانشگاه قم، قم، ایرانJournal Article20250204One of the main problems in the field of conventional cognitions is their lack of productive connection with real (ḥaqīqī) perceptions, as proposed by ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī. Based on this view, the logical derivation of real propositions from conventional ones—and vice versa—is denied. The main rationale lies in the mutability of conventional cognitions, the stability of real perceptions, and the absence of an ontological (nafs al-ʾamrī) connection between subject and predicate in conventional judgments. According to the present study’s analysis, from the perspective of formal logic, inference in certain cases involving both types of cognitions is unproblematic. The lack of an ontological basis does not eliminate logical relations either among conventional propositions themselves or between them and real ones. Moreover, although the materials of arguments in conventional cognitions are not certain, the use of certain premises becomes feasible if stable conventions are assumed. Also, if both the major premise and the conclusion are conventional, their changeable nature poses no problem so long as the convention in the major premise remains.یکی از مسائل مهم در حوزهی ادراکات اعتباری عدمارتباط تولیدی آنها با ادراکات حقیقی است که علامه طباطبایی مطرح کرده است. بر این اساس، امکان استنتاج قضایای حقیقی از اعتباری و بالعکس نفی میشود. دلیل عمدهی این مدعا تغییرپذیری اعتباریات، ثبات ادراکات حقیقی و فقدان رابطهی نفسالامری میان موضوع و محمول در اعتباریات است. بر اساس تحلیل پژوهش حاضر از نظر منطق صورت، استنتاج در برخی فروض تشکیلشده از ادراکات حقیقی و اعتباری بدون اشکال است و نبود رابطهی نفسالامری در اعتباریات موجب سلب رابطهی منطقی میان خود آنها و بین آنها و ادراکات حقیقی نیست. همچنین، هرچند مواد استدلال در اعتباریات یقینی نیستند، در فرض وجود اعتباریاتی ثابت، استفاده از مواد یقینی در استدلال تشکیلشده از اعتباریات بدون مانع است. ضمن آنکه ثابت نبودن ادراکات اعتباری، درصورتیکه کبری و نتیجه هر دو اعتباری باشد، موجب بروز اشکال نخواهد بود؛ زیرا، مادامی که اعتبار در کبری وجود دارد، اعتبار نتیجه هم وجود خواهد داشت.https://jipt.sbu.ac.ir/article_105849_2c716988ac1b99bd54ad746dd51d3c55.pdfدانشگاه شهید بهشتیآینه معرفت2251-801025220250622A Reflection on the Theoretical Challenges of the Issue of Knowledge in ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī’s Nihāyat Al-Ḥikmah from Gholamreza Fayyāzī’s Perspectiveتأملی بر چالشهای نظری مبحث علم نهایةالحکمة از نگاه غلامرضا فیاضی193610572810.48308/jipt.2025.238623.1605FAرضاآذریانگروه فلسفهی اسلامی، مدرسهی حکمت و ادیان، جامعة المصطفی العالمیة، قم، ایران.0000-0001-6047-9349Journal Article20250203<em>Nihāyat al-Ḥikmah</em>, the magnum opus of ʿAllamah Tabatabaʾi, stands as one of the most significant philosophical texts in contemporary Islamic thought, meticulously examining fundamental philosophical issues. Over the years, this work has been the subject of various interpretations and critiques, among the most prominent being the glosses of Gholamreza Fayyazi. Notably, critiques such as the objection to the title chosen for the discussion on knowledge, doubts regarding Allamah's argument for the proof of presentational knowledge based on individuation, and criticisms of Allamah's definition of presentational and representational knowledge and the manner in which representational knowledge returns to presentational knowledge, indicate methodological differences between these two thinkers. This paper undertakes an analytical and critical examination of these critiques, endeavoring to clarify that Fayyazi's criticisms, despite their scholarly rigor, do not, in some instances, undermine the validity of Allamah Tabatabaʾi's viewpoints. The paper emphasizes the importance of a precise understanding of these differing perspectives for a better comprehension of philosophical concepts and the promotion of critical analysis in contemporary Islamic philosophy.کتاب <em>نهایةالحکمة</em> اثر برجستهی علامه طباطبایی از مهمترین متون فلسفی در اندیشهی اسلامی معاصر است که در آن مسائل بنیادین فلسفه با دقتی چشمگیر بررسی شدهاند. در طول سالها، این اثر با تفاسیر و نقدهای مختلفی مواجه بوده که ازجمله برجستهترین آنها حواشی غلامرضا فیاضی است. در این میان، نقدهایی چون اشکال در انتخاب عنوان برای مبحث علم، تردید در خصوص استدلال علامه در اثبات علم حضوری بر پایهی تشخص، و نیز نقدهایی بر تعریف علامه از علم حضوری و حصولی و نحوهی بازگشت علم حصولی به حضوری نشان از تفاوتهای روششناختی میان این دو متفکر دارد. مقالهی حاضر با رویکردی تحلیلی و انتقادی به بررسی این نقدها میپردازد و تلاش دارد روشن سازد که نقدهای فیاضی، با وجود دقت علمی، در برخی موارد نمیتواند خللی در اعتبار دیدگاههای علامه طباطبایی وارد کند. مقاله بر اهمیت شناخت دقیق این تفاوتهای دیدگاهی برای فهم بهتر مفاهیم فلسفی و ترویج تحلیل انتقادی در فلسفهی اسلامی معاصر تأکید دارد.https://jipt.sbu.ac.ir/article_105728_91425f57566f2ea40142b239b1655a6f.pdfدانشگاه شهید بهشتیآینه معرفت2251-801025220250622An Analysis of Machines Cognitive Abilities in Understanding Human Emotions Based on the Theory of Suwar Nawʿiyya in the Transcendent Philosophyبررسی تواناییهای ادراکی ماشینها در درک احساسات انسان بر اساس نظریهی صورتهای نوعیه در حکمت متعالیه375610580910.48308/jipt.2025.238412.1600FAعلیصغیریدانشجوی دکترا، گروه الهیات، دانشکده علوم انسانی، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران.0009-0005-6867-8760مهدیافچنگیگروه معارف اسلامی، دانشکده علوم انسانی، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران.ابراهیمباغشنیگروه معارف اسلامی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی، شاهرود، ایران.0000-0002-4060-5253Journal Article20250128This article examines the possibility of genuine understanding of human emotions by machines from the perspective of Sadra’s philosophy and the theory of universal forms (ṣuwar nawʿiyya). Despite significant advances in natural language processing, computer vision, and deep learning, the question remains whether machines merely process and simulate data or achieve real perception of emotions. According to the fundamentals of Transcendent Philosophy (Ḥikmat al-Mutaʿāliya), the perception of emotions goes beyond neural reflections and is intrinsically related to immediate knowledge (ʿilm ḥuẓūrī) and inner transformation of the soul (nafs). In contrast, the structure of artificial intelligence lacks an immaterial essence and cognitive faculty necessary for experiential and immediate understanding. This article analyzes the essential difference between data processing and genuine perception, addressing the inherent limitations of artificial intelligence in this domain and proposes suggestions for designing semi-perceptive systems. It concludes that authentic comprehension of emotions is a uniquely human and existential phenomenon that lies beyond the ontological horizon of machines.این مقاله به بررسی امکان درک حقیقی احساسات انسانی توسط ماشینها از منظر فلسفهی صدرایی و نظریهی صورتهای نوعیه میپردازد. با وجود پیشرفتهای چشمگیر در زمینههای پردازش زبان طبیعی، بینایی ماشین و یادگیری عمیق، هنوز این پرسش مطرح است که آیا ماشینها صرفاً دادهها را پردازش و شبیهسازی میکنند یا به ادراک واقعی از احساسات دست مییابند؟ بر اساس مبانی حکمت متعالیه، ادراک احساسات امری فراتر از بازتابهای عصبی است و بهنحوی از علم حضوری و تحول درونی نفس مرتبط است. در مقابل، ساختار هوش مصنوعی فاقد جوهر مجرد و قوهی ادراکی است که بتواند بهواسطهی آن به تجربهی درونی و حضوری دست یابد. مقالهی حاضر، با تحلیل تفاوت ماهوی میان پردازش داده و ادراک حقیقی، به محدودیتهای ذاتی هوش مصنوعی در این حوزه میپردازد و پیشنهادهایی برای طراحی سامانههایی با ساختار شبهادراکی ارائه میدهد. نتیجه آنکه درک حقیقی احساسات امری انسانی و وجودی است که در افق هستیشناسی ماشین نمیگنجد.https://jipt.sbu.ac.ir/article_105809_720e8b15110d0b5f892792fcc668d1c8.pdfدانشگاه شهید بهشتیآینه معرفت2251-801025220250622The Relationship Between Perceptions and Dispositions from Mulla Sadra's Perspectiveرابطهی ادراکات با خُلقیات از منظر صدرا577610557910.48308/jipt.2025.238306.1595FAزهراسعید تهرانیدانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه امام صادق علیهالسلام (پردیس خواهران)، تهران، ایران.0009-0007-5870-1925فاطمهسلیمانی دره باغیگروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه امام صادق علیهالسلام، پردیس خواهران، تهران، ایران.Journal Article20250108Perceptions and dispositions are two aspects of human personality that philosophers have long studied for their interrelationship. This research explores how these aspects interact from Mulla Sadra's perspective. According to Sadra, dispositions are substantial, while perceptions are existential, and their union with the soul demonstrates that they not only influence the substantial motion of the intensifying soul but also affect each other. The findings of this study highlight a mutual influence: first, dispositions impact perceptual faculties, where the existential rank and substantial form of the soul guide the perceptual faculties and determine their capacity to focus on purely material matters or the realm of the unseen. Second, perceptual faculties influence dispositions, as repeated sensory, imaginative, illusory, and intellectual data can stabilize the soul’s state in a particular direction, forming a corresponding moral disposition. By analyzing Sadra’s perspective in comparison to his predecessors using descriptive and analytical methods, it becomes clear that the relationship between dispositions and perceptions contributes to the substantial perfection of the soul. Due to Sadra’s belief in imaginal immateriality, these influences persist with the human being after death.ادراکات و خُلقیات دو وجهِ شخصیت انسان هستند که از دیرباز بررسی نحوهی ارتباطشان مورد توجه حکما بوده است. موضوع این پژوهش چگونگی ارتباط متقابل این دو از منظر صدرا است. صورت جوهری دانستن خُلقیات و وجودی شمردن ادراکات و اتحادش با نفس، از منظر صدرا، نشان میدهد که خُلقیات و ادراکات، ضمن تأثیرگذاری در حرکت جوهری اشتدادی نفس، در یکدیگر نیز اثرگذار هستند. دستاورد این تحقیق بیانگر تأثر متقابل میان آنها است: اول، از وجه تأثیری که خُلقیات در قوای ادراکی میگذارند که مرتبهی وجودی و صورت جوهری نفس به قوای ادراکی جهت میدهد و ظرفیتش را برای توجه به مادیات صرف یا عالم غیب مشخص میکند. دوم، از وجه تأثیری که قوای ادراکی در خُلقیات میگذارند که دادههای حسی و خیالی، وهمی و عقلی، اگر در مسیر خاصی تکرار شوند، میتوانند وضعیت نفس را در جهت آن مسیر تثبیت کنند و صورت خُلقی متناسب با آن دادهها را برای نفس شکل دهد. ارزیابی دیدگاه وی در قیاس با پیشینیان، با روش توصیفی و تحلیلی، ارتباط خُلقیات با ادراکات را در استکمال جوهریت نفس نشان میدهد که، بهدلیل قائل شدن به تجرد مثالی، تأثرات این دو پس از مرگ نیز همراه انسان است.https://jipt.sbu.ac.ir/article_105579_246b625bc91fe86a3e8fcf81c75260e4.pdfدانشگاه شهید بهشتیآینه معرفت2251-801025220250622Analysis of the Relationship between “Dharma” as Doctrine and the Buddha's “Truth Body” (“Reality Body”)تحلیل نسبت میانِ «دَرْمَه» در مقام آموزه و «بدنِ حقیقت» بودا779610585510.48308/jipt.2025.238883.1612FAمحسنساربان نژاددانشجوی دکتری، دانشکدهی هنرهای تجسمی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.0000-0002-8319-3850حسنبلخاری قهیگروه مطالعات عالی هنر، دانشکدهی هنرهای تجسمی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.0000-0002-6304-4815Journal Article20250223This article presents a semantic and philosophical analysis of Dharmakāya—the most exalted and truth-body of the Buddha. The Trikāya doctrine (Three Bodies), rooted in Buddhist ontology and developed by Mahāyāna monks, aimed to articulate the relationship between the eternal Buddha and the historical Buddha within Buddhist thought. The study’s central question concerns the meaning of the term “body” and how Mahāyānists philosophical views on Buddha’s nature shaped the theorization of Dharmakāya, particularly in relation to Dharma as the Buddha’s teaching. Research data were collected from library sources and interpreted through a descriptive-analytical method. Findings suggest that Dharmakāya is equated with the ultimate, eternal truth of the Buddha and reflects the doctrine that seeing the Dharma is seeing the Buddha. Only in early Mahāyāna literature was Tathatā regarded as a point of access to the Tathāgata, and Dharmakāya endowed with philosophical, semantic, and ontological meanings. Thus, Tathatā was identified with Dharmakāya and, due to its all-encompassing presence, became the Buddha’s “cosmic body”.در این مقاله، آموزهی «دَرْمَهکایَه» ـ شریفترین بدنْ و بدنِ حقیقت بودا ـ تحلیل و معناشناسی شده است. نظریهی تریکایَه (سه کالبد)، که در آموزهی بوداشناختی ریشه داشت و راهبان مَهایانَه مطرح کردند، کوششی بود برای تبیین نسبت میان بودای ازلی و بودای تاریخی در بستر نظام اندیشگی بودیسم. پرسش مقاله در خصوص معنای دقیق واژهی «بدن» و تأثیر نگرش فلسفی مهایانیستها در مقایسه با تأثیر طبیعت بودا در تئوریزه شدن دَرْمَهکایَه و نسبت آن با مفهوم «دَرْمَه» در مقام تعلیم بودا است. دادههای پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با رجوع به منابع کتابخانهای گردآوری، تحلیل و تفسیر شدهاند. نتایج نشان میدهند دَرْمَهکایَه معادل حقیقت غایی و ازلی ـ ابدی بودا است و بازتاب آموزهای است که، بر اساس آن، دیدن دَرْمَه دیدن بودا تلقی میشود. تنها در ادبیات متقدم مهایانیستی بود که تَتَتا مطلع شناخت تَتاگَتَه دانسته و دَرْمَهکایَه واجد دلالتهای فلسفی، معنایی و هستیشناختی شد. بدینترتیب، تَتَتا با دَرْمَهکایَه یکی دانسته و، بهدلیل حضور در همهچیز، به «بدن کیهانی» بودا بدل شد.https://jipt.sbu.ac.ir/article_105855_802a69847227eea5570b2ac34a61203f.pdfدانشگاه شهید بهشتیآینه معرفت2251-801025220250622Opinion and action as the element of "wisdom" in the historical challenge of Ibn Taymiyyah and Abul Hasan Ameri.نظر و عمل بهمثابه مقوّم "حکمت" در جدال تاریخی ابنتیمیه و ابوالحسن عامری9712010572010.48308/jipt.2025.237606.1580FAسید احمدفاضلیگروه فلسفهی اخلاق، دانشکدهی الهیات، دانشگاه قم، ایران0009-0000-8105-3187Journal Article20241204Islamic thinkers have debated the inclusion of the concept of wisdom on "knowledge" and "action". In the meantime, Ibn Taymiyyah criticized Amiri's view on this matter, believing that the relationship between rational knowledge and religion does not follow any rule and that Amiri, try to attribute their statements to divine religions. He also considers the origin of the conceptual system Amiri, regarding "wisdom" to be other than Islam. In evaluating these criticisms, it should be said that Ibn Taymiyyah narrowly and unfairly confronts the opinions of thinkers, and Amiri's role is not simply to transfer Greek philosophical concepts to the Islamic environment; rather, he presents philosophical concepts to religion. Amiri in several cases proposes action as a central principle in science and considers practical results essential for the formation of science. He considers knowledge to be the beginning of action, and action to be the final stage of knowledge. .متفکران اسلامی در مورد اشتمال مفهوم حکمت بر "علم" و "عمل" به جدال پرداختهاند. در این میان، ابن-تیمیه از دیدگاه عامری در این خصوص انتقاد نموده، عقیده دارد نسبت دانش معقول و دین، از قاعدهای تبعیت نمیکند و عقلگرایان و ازجمله عامری، سعی در انتساب اقوالشان به شرایع الهی دارند. همچنین وی، خاستگاه نظام مفهومی فلاسفه از جمله عامری را در خصوص "حکمت" غیر از اسلام میداند. در ارزیابی این انتقادات باید گفت اولاً ابنتیمیه تنگبینانه و غیرمنصفانه با آراء متفکران روبرو میشود و ثانیاً نقش عامری، صرفاً انتقال مفاهیم فلسفی یونانی به فضای اسلامی نیست؛ بلکه وی مفاهیم فلسفی را به دین عرضه میکند. همینطور عامری در موارد متعددی، عمل را به عنوانِ اصلِ محوری در علم مطرح نموده، لازمهی عملی را برای علم ضروری میداند. وی علم را مبدأ عمل، و عمل را مرحله پایانیِ علم میداند و یا عمل را تمام و کمال علم معرفی میکند. .https://jipt.sbu.ac.ir/article_105720_e80751f68670fe7b2045a0626b00463c.pdfدانشگاه شهید بهشتیآینه معرفت2251-801025220250622Common Characteristics of Nietzsche's Superman and Movlavi’s Perfect Man in the Masnavi and Thus Spoke Zarathustraویژگیهای مشترک ابر انسان نیچه و انسان کامل مولوی در مثنوی و چنین گفت زرتشت12114810555910.48308/jipt.2025.237602.1579FAزهرالشنی زندگروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران0009-0000-8120-9655علینوریگروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران0000-0001-9514-1268علیحیدریگروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران0000-0002-9341-8793Journal Article20241117In order to show the differences between humans and other living beings, and to express the differences between humans, numerous signs have been introduced, and finally, the perfected human has been proposed in human thought. The superman, the most important theory of Nietzsche and the perfect man of Movlavi (Rumi), shows the perfection of the human level. Despite the difference in the views of these two thinkers, there are many similarities in their introduction of the characteristics of the perfected human. In this study, the intellectual backgrounds of Movlavi and Nietzsche are first examined, and then the common characteristics that they have listed for human perfection are considered. This commonality has been examined in an analytical-comparative manner, considering Movlavi's verses in the Masnavi and Nietzsche's works. These two thinkers have presented common concepts in defining the superman and have listed the obstacles to achieving this position. The commonality in their statements brings us closer to the belief that only a veneer of religiosity or irreligiosity has shown them to be different.برای نشان دادن تفاوتهای انسان با دیگر جانداران، و برای بیان تفاوت بین انسانها، نشانههای متعددی معرفی شده و درنهایت انسان کمالیافته در تفکر انسانی مطرح شده است. ابرانسان مهمترین نظریهی نیچه و انسان کامل مولوی کمال درجهی انسانی را نشان میدهد. با وجود اختلاف در دیدگاه این دو متفکر، شباهتهای بسیاری در معرفی ویژگیهای انسان کمالیافته از سوی آنان وجود دارد. در این پژوهش، ابتدا زمینههای فکری مولوی و نیچه بررسی میشود و سپس به ویژگیهای مشترکی که آنان برای کمال انسانی برشمردهاند پرداخته میشود. این اشتراک، با توجه به ابیات مولوی در مثنوی و آثار نیچه، به شیوهی تحلیلی-تطبیقی بررسی شده است. این دو متفکر در تعریف ابرانسان مفاهیم مشترکی را ارائه کرده و موانع رسیدن به این مقام را برشمردهاند. اشتراک در بیانات آنان ما را به این باور نزدیک میکند که تنها لعابی از دینداری یا بیدینی آنان را متفاوت نشان داده است.https://jipt.sbu.ac.ir/article_105559_f75d29031059408bb5bf710f64109703.pdf