دانشگاه شهید بهشتیآینه معرفت2251-801025420251222The Ontological Transcendence of the Sacred Essence of the Divine in the Mystical Thought of Imam Khomeiniتنزیه هستیشناسانه ذات مقدس حق در اندیشه عرفانی امام خمینی (قدسسره)11810651310.48308/jipt.2025.240052.1633FAسید محمودصادقیگروه عرفان اسلامی و اندیشه امام خمینی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.Journal Article20250531The term “essence” (dhāt) and the expression “the station of the Essence as the Unseen of the Unseen (ghayb al-ghuyūb)” refer to the consideration of the Essence <em>qua</em> Essence (min ḥaythu hiya). By contrast, “manifestations” or “multiplicities” signify the Essence insofar as it is viewed through the specific conditions of ontological loci and levels of existence. The mystics describe the Essence <em>qua</em> Essence as an utterly indeterminate horizon which, by reason of its absolute (genus‑level) unconditionedness, admits of no name, description, or determination. Consequently, the doctrines advanced by the mystics concerning the Essence are fundamentally apophatic in character. In this vein, Imam Khomeini holds that human knowledge of the Essence—and awareness of that absolute Reality—is restricted to knowledge of the Divine Names and Attributes. In order to clarify what it means to consider or “take into account” the Essence <em>qua</em> Essence, Imam Khomeini enumerates certain apophatic features or components within a broader ontological system. Remaining faithful to the implications of his own position, he maintains that the station of the Divine Essence in its most hiddenness—<em>ghayb al‑ghuyūb</em>—is not even the object of worship for the worshippers. Furthermore, he regards the acknowledgment of the Essenceʿs unknowability and the admission of the insufficiency and incapacity of human cognition to grasp it as the foundational principle of spiritual wayfaring. This study analyzes these apophatic components and elucidates his ontological perspective on this question.اصطلاح «ذات» و تعبیر به «مقام ذات غیبالغیوبی» لحاظِ ذات «من حیث هی» است و «تجلیات» یا «کثرات» اعتبارِ ذات با خصوصیات مواطن و مراتب. اهل معرفت «ذات من حیث هی» را افقی ناپیداکرانه معرفی میکنند که، به دلیل اطلاق (مَقسَمی) اسم، رسم و حُکمی نمیپذیرد. ازاینرو، آنچه عارفان در باب ذات ارائه کردهاند گونهای «تنزیهی» دارد؛ چنانکه امام خمینی معرفت بشر به ذات و آگاهی انسان از آن حقیقت مُطلقه را به علم به «اسماء و صفات» و شناخت آنها محدود میداند. امام خمینی، برای تبیینِ لحاظ و اعتبارِ «ذات من حیث هی»، ویژگیها یا مؤلفههایی تنزیهی را در نظامی هستیشناسانه برمیشمرد. امام، در پایبندی به لوازم سخن خود، مقام غیبالغیوبی حق را حتی معبود عابدان هم نمیداند. افزون بر این، ایشان اعتراف به «ناشناختگی» و اذعان به «نارسایی و ناتوانی علم و آگاهی بشر از فهم و درک ذات» را اصل نخستین سلوک میخواند. این پژوهش، با بررسی و تحلیل این مؤلفهها، نگاه هستیشناسانه ایشان را در این باب تبیین میکند.
https://jipt.sbu.ac.ir/article_106513_893cc3b23ab68147a2eeedd26170588e.pdfدانشگاه شهید بهشتیآینه معرفت2251-801025420251222Examining and Criticizing the Theory of Mental Existence with Emphasis on Transcendent Philosophy and Epistemological Coherenceبررسی و نقد نظریه وجود ذهنی با تأکید بر حکمت متعالیه و انسجام معرفتی194610634510.48308/jipt.2025.238991.1613FAبهزادپروازمنشدانشآموخته حوزه علمیه مشهد و قم، گروه فلسفه و منطق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.Journal Article20250317<span style="letter-spacing: -.05pt;">Epistemology has gained significant importance in both Western and Islamic philosophy, particularly in the contemporary era. Among the most challenging discussions is the explanation and evaluation of acquired sciences, which in Islamic philosophy is examined under the title of "mental existence". This theory is one of the four prominent theories, with its latest formulation developed in transcendent philosophy. The primary focus of this research is to assess the capability of this formulation in addressing ancient challenges, such as unifying disparate categories, and responding to modern epistemological questions. Adopting a critical approach and emphasizing both foundationalism and the necessity of coherence within the structure of knowledge this study compares the theory of mental existence with three other competing theories. It concludes that while this theory represents a significant advancement in resolving the problem it still requires further development in terms of its foundations and coherence with other philosophical discussions. Suggestions for improving this theory, based on the principles of transcendent philosophy, are also presented. The significance of this problem lies in its relevance to contemporary epistemological problems and its crucial role in determining the ontology of knowledge in Islamic philosophy. The research method employed is descriptive-analytical, relying on library-based data collection. </span>معرفتشناسی در فلسفه غرب و اسلامی، بهویژه در دوران معاصر، اهمیت فراوانی یافته است. از چالشبرانگیزترین مباحث تبیین و ارزیابی علوم حصولی است که در فلسفه اسلامی تحت عنوان نظریه «وجود ذهنی» بررسی میشود. این نظریه یکی از چهار نظریه مطرح و آخرین تبیین موجود آن است که در حکمت متعالیه شکل گرفته است. مسئله اصلی این پژوهش ارزیابی توانایی این تبیین در رفع چالشهای قدیم مانند جمع مقولات متباین و پاسخ به پرسشهای معرفتشناسی جدید است. با رویکردی انتقادی و براساس توجه همزمان به مبناگروی و لزوم انسجام بافت معرفت، این نوشتار نظریه وجود ذهنی را با سه نظریه رقیب مقایسه میکند و بر آن است که این نظریه، هرچند پیشرفت بزرگی در حل مسئله است، از نظر مبانی و نیز انسجام با دیگر مباحث فلسفی نیازمند بسط و تکمیل است. پیشنهادهایی نیز برای بهبود این نظریه مبتنی بر حکمت متعالیه ارائه شده است. اهمیت بررسی این نظریه آن است که هم به مسائل معرفتشناسی معاصر مرتبط است و هم سرنوشت هستیشناسی معرفت در فلسفه اسلامی به تبیین صحیح آن وابسته است. روش تحقیق این مطالعه توصیفی - تحلیلی و مبتنی بر گردآوری کتابخانهای اطلاعات است.https://jipt.sbu.ac.ir/article_106345_5461f225d1f7a0a305069a59207d6b4f.pdfدانشگاه شهید بهشتیآینه معرفت2251-801025420251222Examining the Mystical Meaning of “Fiṭrah” in Supplicationsبررسی معنای عرفانی «فطرت» براساس مأثورات دعایی477010653210.48308/jipt.2025.240761.1653FAعادلمقدادیانگروه ادیان و عرفان، دانشکده مطالعات اسلامی، دانشگاه بینالمللی اهل بیت علیهم السلام، تهران، ایران.Journal Article20250722The concept of "fiṭrah" (primordial nature) has long been a central theme in Islamic thought. However, the theological perspective on this concept has often overlooked its mystical dimensions, thereby highlighting the necessity of the present study. The central issue of this research relies on the premise within the Islamic mystical tradition that the universe is founded upon the divine names (asmāʾ Allāh). Accordingly, based on the name "al-Fāṭir" (the Originator), it emphasizes the need to reinterpret the mystical concept of fiṭrah within mystical and supplicatory texts. The research method is descriptive-analytical, accompanied by a documentary study of mystical texts and supplications. The findings confirm that within the mystical worldview, "fiṭrah" is a reality which: firstly, serves as the primordial substance and original essence, latent both in the heart of the "Perfect Human" and as the foundation of the order of the "macrocosm." Secondly, this essence was deposited in the hearts of human beings prior to physical creation, in the "world of spirits," and through spiritual purification, it can re-emerge and exit its state of concealment. Thirdly, this primordial fiṭrah can be corrupted. In this regard, mystics analyze the corrupted fiṭrah in humans and its impact on the world under the category of "evil," attributing its origin to human free will—a will made possible by "possessing knowledge coupled with an instrument (the body)."درک مفهوم «فطرت» از دیرباز در کانون اندیشه اسلامی قرار داشته است. بااینحال، نگاه متکلمانه به این مفهوم اغلب از ابعاد عرفانی آن غافل مانده است و، از همین رهگذر، ضرورت پژوهش حاضر واضح میشود. مسئله محوری این پژوهش اتکا به این پیشفرض در نظام عرفان اسلامی است که عالَم برپایه اسماءاللّه شکل گرفته است. لذا، براساس اسم «الفاطر» بر ضرورت بازخوانی مفهوم عرفانی فطرت در متون عرفانی - دعایی تأکید میکند. روش پژوهش توصیفی - تحلیلی و همراه با مطالعه اسنادی متون عرفانی و ادعیه است. یافتههای تحقیق مؤید آن است که در منظومه فکری عارفان «فطرت» حقیقتی است که اوّلاً، بهمنزله خمیره و گوهر اولیه، هم در قلب «انسان کامل» نهفته است و هم مبنای نظم «عالم اکبر» قرار گرفته است. ثانیاً، این گوهر پیش از خلقت جسمانی و در «عالم ارواح» در قلب انسانها به ودیعه نهاده شده و با تزکیه نفس امکان ظهور مجدد و خروج از حالت کمون را دارد. ثالثاً، این فطرت اصیل امکان خدشهدار شدن دارد. بهاینترتیب که عارفان فطرتِ مخدوششده در انسان و تأثیر آن در عالم را تحت عنوان «شر» تحلیل کرده و منشأ آن را مختار بودن انسان میدانند که این اختیار حاصل «داشتن علمِ توأم با ابزار (بدن)» است.https://jipt.sbu.ac.ir/article_106532_4e729c7a7f7335539e6e9ad5d7fab4e3.pdfدانشگاه شهید بهشتیآینه معرفت2251-801025420251222Scientific Materialism versus Spiritual Realism: A Critical Analysis of Spinoza's Approach to Revelation and Miracle from the Perspective of Allamah Tabatabaʾi's Transcendent Philosophyماتریالیسم علمی در برابر رئالیسم معنوی: تحلیل انتقادی رویکرد اسپینوزا به وحی و معجزه از منظر حکمت متعالیه علامه طباطبایی718810633510.48308/jipt.2025.241234.1666FAحسنکرمی محمدآبادیدانش آموخته دکتری مدرسی مبانی نظری، دانشگاه تهران، تهران، ایرانحسینرهنمائیگروه مبانی نظری، دانشکده معارف و اندیشه اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.Journal Article20250824The conflict between the scientific-materialist worldview and the human need for transcendent meaning is one of the main challenges of the contemporary world. Baruch Spinoza, as a pioneer in this debate, sought to reconstruct religion on a purely naturalistic foundation by offering one of the earliest and most complex formulations of scientific materialism. This approach leads to the reduction of "revelation" to a product of imagination and "miracle" to human ignorance of natural causes. Employing a critical-analytical method, this article argues that this materialistic and reductionist paradigm is incapable of fully explaining the dimensions of reality. To substantiate this claim, the principles of Allamah Tabatabaʾi's “Spiritual Realism”a worldview that acknowledges the reality of transcendent levels of being are used as a critical framework. The analysis reveals a deep paradigmatic conflict: Spinoza's single-layered and deterministic ontology is contrasted with Allamah's multi-layered and teleological worldview, which explains revelation as a transcendent consciousness and miracles as a rational phenomenon based on the “violation of habit” (kharq al-ʿādat). Ultimately, the conclusion is that Allamah's framework offers a robust philosophical alternative for the modern individual who accepts science but finds a purely materialist worldview existentially and explanatorily deficient, thus providing a direct intervention in the contemporary “science versus religion” debate.تقابل میان جهانبینی علمی - مادی و نیاز انسان به معنای استعلایی یکی از چالشهای اصلی دنیای معاصر است. باروخ اسپینوزا در مقام یکی از پیشگامان این بحث با ارائه یکی از اولین و پیچیدهترین صورتبندیهای ماتریالیسم علمی کوشید تا دین را بر شالودهای کاملاً طبیعتگرایانه بازسازی کند. این رویکرد به فروکاست «وحی» به محصول تخیل و «معجزه» به جهل بشر از علل طبیعی میانجامد. این مقاله با اتخاذ روش تحلیلی - انتقادی استدلال میکند که این پارادایم ماتریالیستی و فروکاستگرایانه از تبیین کامل ابعاد واقعیت عاجز است. برای اثبات این مدعا از مبانی «رئالیسم معنوی» علامه طباطبایی، جهانبینیای که به واقعیت داشتن مراتب استعلایی هستی اذعان دارد، بهمثابه چهارچوب نقد بهره برده میشود. تحلیل حاضر تضاد پارادایمی عمیقی را آشکار میسازد: هستیشناسی تکلایه و ضرورتگرای اسپینوزا در برابر جهانبینی ذومراتبی و هدفمند علامه، که وحی را شعوری استعلایی و معجزه را امری عقلانی و مبتنی بر خرق عادت تبیین میکند، قرار میگیرد. درنهایت، نتیجه حاصل آن است که چهارچوب علامه یک بدیل فلسفی استوار برای انسان مدرنی است که علم را میپذیرد، اما جهانبینی صرفاً مادی را از نظر وجودی و تبیینی ناقص مییابد و بدینترتیب مداخلهای مستقیم در بحث داغ امروزی «علم در برابر دین» ارائه میکند.https://jipt.sbu.ac.ir/article_106335_4bb952b42d35952a7c1190a34e3fb660.pdfدانشگاه شهید بهشتیآینه معرفت2251-801025420251222Examining Two Models of Faith in Light of Pragmatic Arguments:Doxasticism and Non-Doxasticismبررسی دو مدل ایمان در پرتو استدلالهای عملی: باورمحور و غیرباورمحور8910810639210.48308/jipt.2025.240552.1645FAمحبوبهپاکدلدکتری فلسفه دین، گروه فلسفه دین، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.0000-0002-2174-0695عباسیزدانیگروه فلسفه دین، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایرانJournal Article20250703This study analyzes pragmatic arguments in two distinct models of faith: first, the doxastic approach (as seen in the accounts of Pascal and James), and second, the non-doxastic approach (as developed by Golding). When the evidence for a religious proposition is insufficient, both approaches consider faith a rational venture. Doxastic venture accounts claim that faith entails belief formed through the will. However, since this approach relies on direct doxastic voluntarism, it faces significant psychological and epistemological challenges. In contrast, Golding’s pragmatic model of faith, grounded in the non-doxastic approach, attempts to show that faith can be realized without belief, through an action-guiding assumption. On this model, faith can coexist with deep doubt, avoiding the challenges faced by the doxastic account. Although both models emphasize practical rationality and venture in situations of doubt, they differ in the necessity of belief for faith. The article also concludes that the non-doxastic approach to faith, in epistemically uncertain conditions, can serve as a promising alternative to the traditional doxastic model.در این مقاله، استدلالهای عملی برای اثبات وجود خدا در دو تقریر متفاوت تحلیل میشوند: نخست، تقریر مبتنی بر رویکرد ایمان باورمحور (در دیدگاه پاسکال و جیمز) و، دوم، تقریر مبتنی بر رویکرد ایمان غیرباورمحور (در دیدگاه گلدینگ). هر دو رویکرد، در مواجهه با نابسندگی شواهد معرفتی، ایمان را نوعی مخاطره معقول میدانند. بااینحال، رویکرد باورمحور ایمان را مستلزم باور و متکی بر نوعی ارادهگروی مستقیم میداند که با چالشهای روانشناختی و معرفتشناختی مواجه است. درمقابل، مدل گلدینگ، بهمنزله مدلی عملگرایانه در چهارچوب رویکرد غیرباورمحور به ایمان، تلاش میکند بدون فرض ضرورت باور برای ایمان، ایمان را در قالب فرض راهنمای عمل تبیین کند. این ویژگی به مدل غیرباورمحور امکان میدهد تا در مواجهه با شک عمیق فکری، بدون مواجه شدن در چالشهای رویکرد باورمحور، امکانی معقول برای اتخاذ ایمان فراهم آورد. دو مدل مورد بررسی، هرچند هر دو بر عقلانیت عملی و مخاطره در وضعیت شک تأکید دارند، در الزام باور برای ایمان با هم اختلاف دارند. همچنین، مقاله نشان میدهد رویکرد غیرباورمحوری به ایمان در وضعیت تردید معرفتی میتواند بدیلی مناسب برای رویکرد سنتی باورمحور تلقی شود.https://jipt.sbu.ac.ir/article_106392_d7e898b4bbe3c1cbdb8a879d1515a158.pdfدانشگاه شهید بهشتیآینه معرفت2251-801025420251222The Metaphysics of Prayer Acceptance in Sadra’s Philosophyوجودشناسی استجابت دعا در فلسفۀ صدرایی10913210633610.48308/jipt.2025.239560.1621FAفرانکبهمنیگروه معارف اسلامی، دانشکده ادبیات و زبان فارسی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران.حکیمهنظریکارشناسی ارشد، گروه کلام، حوزۀ علمیه تخصصی جامعةالنور، شیراز، ایران.Journal Article20250526The acceptance of prayer has long been a subject of inquiry in philosophy and theology, with the central question revolving around how prayer is realized and the possibility of its fulfillment from an metaphysical perspective. The necessity of this study stems from the fact that Sadrian philosophy, as a profound philosophical tradition with a thoroughly Metaphysical approach, can offer a novel and systematic understanding of this spiritual phenomenon and its conditions of realization. The research method is deductive and analytical, focusing on the analysis of four fundamental principles of Mulla Sadra’s philosophy: the principality of existence, the gradation of existence, substantial motion, and the intensifying substantial motion of the soul, in order to elucidate the relationship between human existence, prayer, and the fulfillment of desires. The findings indicate that prayer is an metaphysical and graded process whose acceptance depends on the intensity of the soul’s existence, the purity of intention, and the congruence of cause and effect. Furthermore, the substantial motion of the human soul serves as the groundwork for existential transformations and proximity to the divine essence, thereby facilitating the acceptance of prayer. Consequently, prayer, as an metaphysical process, must be examined within the framework of the causal system and existential hierarchies; thus, the acceptance of prayer is not solely dependent on divine will but also on the existential compatibility between the supplicant and the desired outcome. This study emphasizes the intimate connection between prayer and the gradual perfection of the human being.استجابت دعا از دیرباز در فلسفه و الهیات مطرح بوده است و پرسش اصلی آن چگونگی تحقق و امکان برآورده شدن دعا از منظر هستیشناسی است. ضرورت انجام این تحقیق ازآنروست که فلسفۀ صدرایی بهمنزله یکی از جریانهای فلسفی عمیق و با رویکرد کاملاً وجودشناسانه میتواند با نگرشی بدیع و نظامیافته به فهم این پدیدۀ معنوی و شرایط تحقق آن کمک کند. روش پژوهش استنتاجی و تحلیلی است و سیر تحقیق، بهمنظور تبیین رابطۀ میان هستی انسان، دعا و تحقق خواستهها، بر تحلیل چهار مبنای اصلی فلسفه ملاصدرا، اصالت وجود، تشکیک وجود، حرکت جوهری و حرکت جوهری اشتدادی نفس متمرکز است. یافتهها نشان میدهد که دعا فرایندی وجودی و متشکک دارد که استجابت آن وابسته به شدت وجودی نفوس، خلوص نیت و سنخیت علت و معلول است. همچنین، حرکت جوهری نفس انسان زمینهساز تغییرات وجودی و نزدیکی به ذات الهی و بهتبع آن، استجابت دعاست. درنتیجه، میتوان گفت دعا بهمثابه فرایندی وجودی باید در چهارچوب نظام علّی و مراتب وجودی بررسی شود و استجابت دعا نه صرفاً به ارادۀ الهی، بلکه به تناسب وجودی دعاکننده با خواسته وابسته است. لذا، بر ارتباط تنگاتنگ میان دعا و حرکت تکاملی انسان تأکید میشود.https://jipt.sbu.ac.ir/article_106336_2aaf94847574803ded1fcdce4d6a167d.pdfدانشگاه شهید بهشتیآینه معرفت2251-801025420251222From “Cult” to “Spirituality”: Tracing Three Paradigm Shifts in the Study of Non-Institutional Religiosityاز «فرقه» تا «معنویت»: بررسی سه تغییر پارادایمی در مطالعه دینداری خارج از «دیانت»13315410643210.48308/jipt.2025.241019.1660FAاحمدشاکرنژادگروه ادیان و عرفان، دانشکده الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.Journal Article20250807Over the past century, non-institutional and informal forms of religiosity have undergone rapid, complex, and multilayered transformations. In response to this phenomenon, the social sciences and religious studies have employed a range of terms to classify and analyze it—ranging from "cult" and "sect" to "new religious movements," "New Age," and "contemporary spirituality." This conceptual diversity not only reflects internal changes within the phenomenon itself but also stems from theoretical turns, epistemological shifts, and conceptual transformations within academic traditions. The present study, drawing on the methodology of conceptual history (with emphasis on Reinhart Koselleck’s approach) and framed by Nuri Tınaz’s theoretical model, seeks to reconstruct the evolution of key concepts and terminologies used to name and study this phenomenon between 1930-2010. Findings suggest that this conceptual development can be categorized into three main periods and three transitional phases, each marking a shift in analytical approaches, disciplinary engagements, and socio-historical contexts. This periodization not only enhances our understanding of the phenomenon but also clarifies its relation to the body of knowledge produced around it. Ultimately, this study offers an interdisciplinary framework for historically understanding transformations in religiosity beyond institutional religion, by focusing on the dynamic interplay between language, theoretical discourse, and social change.در یک قرن گذشته، دینداری غیررسمی و خارج از نهاد دیانت دچار تحولی شتابان، پیچیده و چندلایه شده است. در واکنش به این پدیده، علوم اجتماعی و دینپژوهی طی دورههای گوناگون، از اصطلاحات متعددی برای طبقهبندی و تحلیل آن استفاده کردهاند، از «فرقه» و «نحله» تا «جنبشهای نوپدید دینی»، «عصر جدید/ نیوایج» و «معنویتگرایی جدید». این تنوع اصطلاحات نهتنها بازتابی از دگرگونیهای درون پدیده است، بلکه حاصل چرخشهای نظری، تغییرات معرفتی و تحولات مفهومی در سنتهای پژوهشی است. مطالعه حاضر، با بهرهگیری از روش تاریخ مفاهیم (راینهارت کوزلک) و برپایه چهارچوب نظری نوری تیناز، در پی بازسازی سیر تحول مفاهیم و اصطلاحات بهکاررفته در نامگذاری و مطالعه این پدیده از 1930 تا 2010 میلادی است. براساس یافتههای این مطالعه، تحول اصطلاحات در این حوزه را میتوان در قالب سه دوره اصلی و سه حلقه انتقالی صورتبندی کرد که هریک نشاندهنده چرخش در رویکردهای تحلیلی، رشتههای مداخلهگر و زمینههای اجتماعی است. این تقسیمبندی هم امکان شناخت دقیقتر پدیده را فراهم میآورد و هم نسبت آن با دانش تولیدشده در پیرامون را روشن میکند. درنهایت، پژوهش حاضر با تمرکز بر مناسبات بین زبان، گفتمان نظری و تحولات اجتماعی چهارچوبی میانرشتهای برای فهم تاریخیِ تحولات دینداری خارج از دیانت رسمی ارائه میکند.https://jipt.sbu.ac.ir/article_106432_c99bdb744149b1419a02519375503436.pdf