دانشگاه شهید بهشتیآینه معرفت2251-801026120260321Ontological Status of the four Natures in Jabir ibn Hayyan’s Natural Philosophy: Its differences and similarities with antecedent traditionsوضعیت هستیشناسانۀ طبایع چهارگانه در چهارچوب طبیعیات جابر بن حیان؛ تمایزها و شباهتهای آن با سنتهای پیشین11810654110.48308/jipt.2025.240669.1649FAامینمتولیانگروه تاریخ علم، پژوهشکده تاریخ و فلسفه علم، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.Journal Article20250714The four natures hold a special and important place in the natural philosophy theories of Jabir ibn Hayyan, to the extent that his natural philosophy can be termed "the physics of natures." Few primary texts attributed to Jabir can be found that do not discuss the natures in detail. From a historical perspective, there are many similarities between Jabir's theories and those of natural philosophers before him regarding the four natures; however, some of his claims raise the hypothesis that Jabir's theory is distinct, particularly in terms of the ontology of the natures. The basis of Jabir's view, influenced by his thoroughly pragmatic perspective, is that qualities are independent, embodied entities that, like physical materials, can combine with one another or be separated from each other. Nevertheless, this hypothesis—the distinctiveness and novelty of Jabir's claim—requires analyzing and comparing his detailed theories on the subject of natures with the prominent and well-known physical traditions preceding him, namely the Aristotelian, Platonic, Stoic, and Neoplatonic traditions of natural philosophy. The main issue of this article is to explain the ontological status of the four natures in Jabir's thought and to assess the degree of its distinctiveness based on texts and content related to the subject.طبایع چهارگانه جایگاهی ویژه و مهم در نظریات فلسفه طبیعی جابر بن حیان دارند، تا جایی که میتوان فلسفه طبیعی او را «فیزیک طبایع» نامید. کمتر متنی از متون اصلی منسوب به جابر را میتوان یافت که در آن از طبایع بهتفصیل سخن نرفته باشد. از منظر تاریخی، شباهتهای بسیاری میان نظریات جابر با فیلسوفان طبیعی پیش از او در باب طبایع چهارگانه وجود دارد، اما بعضی از ادعاهای او فرضیه متمایز بودن نظریه جابر را بهویژه از حیث هستیشناسی یا آنتولوژیک طبایع مطرح میکنند. اساس نظر جابر متأثر از نگاه کاملاً عملگرایانه اوست این است که کیفیات هویاتی مستقل و البته مجسماند که مانند مواد فیزیکی قابلیت ترکیب با هم را دارند یا امکان تجزیه آنها از یکدیگر وجود دارد. بااینحال، این فرضیه یعنی متمایز و بدیع بودن ادعای جابر مستلزم تحلیل و تطبیق نظریات مفصل او در موضوع طبایع با سنتهای فیزیکی مطرح و مشهور پیش از او یعنی سنت فلسفه طبیعی ارسطویی، افلاطونی، رواقی و نوافلاطونی است. مسئله اصلی این مقاله تبیین وضعیت آنتولوژیک طبایع چهارگانه نزد جابر و سنجش میزان تمایز آن براساس متون و محتواهای مرتبط با موضوع است.https://jipt.sbu.ac.ir/article_106541_7b26c756c35581e332a65471f997367f.pdfدانشگاه شهید بهشتیآینه معرفت2251-801026120260321The “Consistent ↔ Consistent” Model in Explaining the Relation Between a Consistent Cause and a Changing Effect: A Novel Formulation within Transcendent Theosophy with a Comparative Assessment of Spinozaمدل «ثابت↔ثابت» در تبیین ربط علت ثابت و معلول متغیر: تقریری نو در حکمت متعالیه با سنجش تطبیقی اسپینوزا193610683310.48308/jipt.2026.241552.1680FAفاطمهفرضعلیگروه آموزش الهیات، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.Journal Article20250922The problem of the relationship between a <em>consistent cause and a changing effect</em> is one of the fundamental knots of Islamic metaphysics and encounters difficulties in its common formulations. This study proposes a theoretical model of “consistent ↔ consistent” within the framework of the Transcendent Theosophy (ḥikmat al-mutaʿāliyah) and, through a comparative assessment with Spinoza’s distinction between substance and modes, seeks to present a new argument for explaining this relation. The research method is analytical–argumentative with a comparative approach, grounded in principles such as the existential poverty of the effect, gradation in manifestation, the essential aspects (shuʾūn) of the Real, the rule of “no repetition in manifestation” (lā takrār fī al-tajallī), and the divine simplicity and all-encompassing sustenance (qayyūmiyya). According to this model, the cause remains simple and immutable at the level of essence, while the effect—by virtue of being <em>pure relational existence</em> (ʿayn al-ribṭ)—is consistent and complete in each “existential moment.” Thus, change occurs not in the foundational causal relation, but at the level of the succession of manifestations. The findings show that this formulation eliminates the difficulties of essential alteration in the cause and the problem of “preponderance without a preponderant cause,” and while affirming the doctrine of <em>renewal of likes</em> (tajaddud al-amthāl), it preserves identity-stability within the multiplicity of appearances. The comparative section also shows that, despite structural parallels with Spinoza’s model, this formulation differs significantly from his theological foundations, particularly regarding the immanence of the cause and his comprehensive necessitarianism. مسئله نسبت «علت ثابت و معلول متغیر» از گرههای بنیادین در متافیزیک اسلامی است و در صورتبندیهای رایج با دشواریهایی روبهرو میشود. این پژوهش با طرح مدل نظری «ثابت ↔ ثابت» در چهارچوب حکمت متعالیه و با سنجش تطبیقی آن با تمایز جوهر و اطوار در فلسفه اسپینوزا در پی ارائه استدلالی نو از این نسبت است. روش پژوهش تحلیلی - استدلالی با رویکرد تطبیقی است و بر اصولی چون فقر وجودی معلول، تشکیک در ظهور، شئون ذاتی حق، قاعده «لا تکرار فی التجلی» و بساطت و احاطه قیّومی استوار است. براساس این مدل، علت در مقام ذات بسیط و نامتغیر باقی میماند و معلول نیز، به اعتبار عینالربط بودن، در هر «آن وجودی» ثابت و تام است. ازاینرو، دگرگونی نه در بنیاد نسبت علّی، بلکه در سطح تعاقب تجلیات رخ میدهد. یافتهها نشان میدهد که این صورتبندی محذور انقلاب در ذات علت و مسئله ترجیح بیمرجح را برطرف میکند و، در عین پذیرش تجدد امثال، ثبات هویت را در دل کثرت ظهور حفظ میکند. در بخش تطبیقی نیز نشان داده میشود این صورتبندی، در عین همساخت بودن با الگوی اسپینوزا، با مبانی الهیاتیِ او (درونماندگاریِ علت و ضرورتگراییِ فراگیر) تفاوتهای معناداری دارد.https://jipt.sbu.ac.ir/article_106833_aa54107edd7665753de869b0d140afe4.pdfدانشگاه شهید بهشتیآینه معرفت2251-801026120260321Revisiting the Status of Imagination in Hume’s Philosophy with an Emphasis on the Threefold Interpretations of the Theory of Causationبازخوانی جایگاه خیال در فلسفه هیوم با تأکید بر خوانشهای سهگانه از نظریه علیت375610690710.48308/jipt.2026.242306.1702FAعین اللهخادمیگروه فلسفه، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.راضیهصابردانشجوی دکتری، گروه فلسفه، دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران.Journal Article20251103Hume's theory of causation has long been debated by commentators. As an empiricist, Hume rejects innate ideas and gives the imagination a central role in explaining causation. The three main interpretations of his work—skeptical, naturalistic, and projectivist—differ in their final reading of causation but all agree on the imagination's decisive role in forming causal beliefs. In the skeptical reading, causation is merely a product of habit and mental association, meaningless without imagination. In the naturalistic reading, human nature and imagination are inseparably linked. In projectivism, attributing causal necessity to the external world is an active projection of the mind. This research asks how these three interpretations reveal the fundamental role of imagination in Hume's thought. The findings show that in all three readings, imagination is a structural element in explaining causation. Hume thus transformed imagination from a passive faculty into an active, central agent in shaping knowledge. This shift marks the beginning of a development that paved the way for rethinking imagination's creative role in other domains<span dir="RTL" lang="AR-SA">.</span>نظریه علیت هیوم از دیرباز محل مناقشه مفسران بوده است. هیوم، در جایگاه فیلسوفی تجربهگرا، تصورات فطری را انکار میکند و، در تبیین علیت، نقشی محوری برای خیال قائل میشود. سه خوانش اصلی از آثار او، اگرچه در تفسیر نهایی علیت متفاوتاند، همگی درخصوص نقش تعیینکننده خیال در شکلگیری باورهای علّی اتفاق نظر دارند. در خوانش شکاکانه، علیت صرفاً محصول عادت و تداعی ذهنی است که بدون کارکرد خیال معنا نمییابد. در خوانش طبیعتگرایانه، طبیعت انسان و کارکردهای خیال پیوندی ناگسستنی مییابند و، در پروژکتیویسم، نسبت دادن ضرورت علّی به جهان خارج نوعی فرافکنی فعالانه ذهن و خیال تلقی میشود. پرسش اصلی این پژوهش آن است که چگونه میتوان از رهگذر سه خوانش اصلی از علیت هیوم به نقش بنیادین قوه خیال در اندیشه او پی برد. نتایج پژوهش نشان میدهد، در هر سه خوانش، خیال عنصری ساختاری و نه حاشیهای در تبیین علیت است. بدینترتیب، هیوم جایگاه خیال را از قوهای منفعل و حاشیهای به عاملی فعال و مرکزی در شکلدهی به معرفت تبدیل کرده است. ازاینرو، میتوان تغییر جایگاه خیال نزد هیوم را سرآغاز تحولی دانست که مسیر را برای بازخوانی نقش خلاق و سازنده خیال در سایر قلمروها هموار ساخت.https://jipt.sbu.ac.ir/article_106907_527ee66ea4b9aa85d486e7bba307940f.pdfدانشگاه شهید بهشتیآینه معرفت2251-801026120260321Critical Analysis of Mahdi Haʾeri Yazdi’s Interpretation of Mulla Sadra’s Response to the Problem of Mental Existence Based on the Distinction Between the Primary Essential Predication and the Common Technical predicationتحلیل انتقادی دیدگاه مهدی حائری یزدی درباره پاسخ ملاصدرا به مسئلۀ وجود ذهنی بر پایه حمل اولی و حمل شایع صناعی577210686310.48308/jipt.2026.242503.1710FAحمید رضاخادمیگروه فلسفه و کلام، پژوهشکده تحقیق وتوسعه علوم انسانی (سمت)، تهران، ایران.Journal Article20251115The issue of mental existence is counted among the fundamental topics in Islamic philosophy. The well‑known objection in this context concerns the union of two categories that are entirely disparate in essence within a single mental form. Throughout the history of philosophy, various thinkers have offered different responses to this objection. Mullā Ṣadrā, by distinguishing between two aspects of mental forms—based on the difference between primary essential predication (ḥaml‑i awwalī) and common technical predication (ḥaml‑i shāyiʿ-i ṣināʿī)—has attempted to provide a solution to this problem. This solution has been received positively and accepted by later philosophers and sages. Nevertheless, Mehdi Haʾeri Yazdi considers Ṣadrā’s answer incomplete and has attempted, in his works, to clarify the ambiguities within it. This article, employing an analytical‑comparative approach, first explicates Mullā Ṣadrā’s response, then examines Haʾeri Yazdi’s critiques, and finally, through a critical evaluation of his view, demonstrates that his criticisms of the Sadrian solution are not persuasive, and that Mullā Ṣadrā’s answer remains valid and well‑founded in the face of this problem.مسئلۀ وجود ذهنی ازجمله مباحث بنیادین در فلسفۀ اسلامی به شمار میرود. اِشکال مشهور، در این زمینه، اجتماع دو مقولۀ متباین به تمام ذات در قالب یک صورت ذهنی واحد است. در طول تاریخ فلسفه، پاسخهای متعددی از سوی اندیشمندان مختلف به این اشکال داده شده است. ملاصدرا با تمایز نهادن میان دو حیثیت برای صورتهای ذهنی، مبتنی بر تفاوتِ «حمل اولی» و «حمل شایع صناعی»، کوشیده است پاسخی برای این مسئله بیابد. این پاسخ نزد حکما و فلاسفۀ پس از وی با استقبال و پذیرش مواجه شده است. بااینحال، مهدی حائری یزدی این پاسخ صدرالمتألهین را ناتمام تلقی کرده و در آثار خود به تبیین ابهامات موجود در آن پرداخته است. این مقاله با رویکردی تحلیلی ـ تطبیقی، در گام نخست، به تبیین پاسخ ملاصدرا میپردازد، سپس نقدهای حائری یزدی را بررسی میکند و، در پایان، با نگاهی انتقادی به دیدگاه وی نشان خواهد داد که نقدهای او بر پاسخ صدرایی قانعکننده نیست و پاسخ ملاصدرا در برابر این شبهه معتبر و استوار است.https://jipt.sbu.ac.ir/article_106863_a132287aa14786845de2dac7a37ed8f8.pdfدانشگاه شهید بهشتیآینه معرفت2251-801026120260321Evaluating the factors influencing the formation of Dilthey's hermeneutic theoryارزیابی عوامل مؤثر در شکلگیری نظریه هرمنوتیکی دیلتای739210678610.48308/jipt.2026.241435.1673FAعلینیازیکارشناسی ارشد فلسفه دین، گروه فلسفه دین، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.محمدرضابیاتگروه فلسفه دین، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.Journal Article20250923This article examines, using a descriptive–analytical method, the influence of German Romanticism, Hegelianism, historicism, and a critical approach to Kant’s philosophy on the formation of Dilthey’s hermeneutic theory. It shows that Dilthey borrowed from Romanticism an attention to the non‑rational dimensions of human life such as imagination and feeling; however, unlike the Romantics, he sought to develop a structured epistemological system for the human sciences. He also adopted from historicism the importance of historical contextuality, yet opposed relativism. Ultimately, through a critique of Kant’s <em>Critique of Pure Reason</em>, Dilthey grounded his epistemology on a “critique of historical reason,” arguing that the categories of human understanding are not a priori but arise from lived and historically conditioned experience. Dilthey likewise regarded “lived experience” as the foundation of knowledge in the human sciences and, drawing on Hegel, employed the concept of “objective spirit” to explain intersubjective understanding. By evaluating the impact of each of these intellectual currents on the development of Dilthey’s hermeneutic theory, it can be concluded that the “critique and reinterpretation of Kant’s critical philosophy,” in relation to the other historical currents discussed, played the most significant role in shaping this theory.این مقاله تأثیر رمانتیسم آلمان، هگلیانیسم، تاریخباوری و نگاه انتقادی به فلسفه کانت را در شکلگیری نظریه هرمنوتیکی او با روش توصیفی - تحلیلی بررسی میکند. در این مقاله، نشان داده شده است که دیلتای از رمانتیسم توجه به ساحتهای غیرعقلانی انسان مانند تخیل و احساس را وام گرفت، اما برخلاف رمانتیستها به تدوین نظام معرفتی ساختارمند برای علوم انسانی پرداخت. همچنین، او از تاریخباوری اهمیت زمینهمندی تاریخی را پذیرفت، اما با نسبیتگرایی مخالفت کرد. درنهایت، دیلتای با نقد «نقد عقل محض» کانت معرفتشناسی خود را بر پایه «نقد عقل تاریخی» بنا نهاد و نشان داد که مقولات فهم انسان نه پیشینی، بلکه برآمده از تجربه زیسته و تاریخمندند. دیلتای همچنین «تجربه زیسته» را بنیان معرفت علوم انسانی شمرد و با الهام از هگل مفهوم «روح عینی» را برای تبیین فهم بینالاذهانی به کار برد. با ارزیابی تأثیر هریک از این جریانها در پرورش نظریه هرمنوتیکی دیلتای، میتوان گفت که «نقد و بازخوانی فلسفه نقادی کانت»<strong> </strong>در نسبت با دیگر جریانهای تاریخیِ بیانشده در شکلگیری این نظریه سهم بیشتری داشته است.https://jipt.sbu.ac.ir/article_106786_46a537b992fd1aa8d73561db7037402b.pdfدانشگاه شهید بهشتیآینه معرفت2251-801026120260321Formulation of the Dimensions of Statehood in the Political Theology of Ayatollah Javadi Amoli: An Analysis Based on Skinner's Hermeneuticsصورتبندی ابعاد دولتمندی در کلام سیاسی آیتاللّه جوادیآملی: تحلیلی براساس روش هرمنوتیک اسکینر9312010660110.48308/jipt.2025.241821.1692FAعلیآقاجانیگروه علوم سیاسی، پژوهشکده علوم اجتماعی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران.Journal Article20251018This article focuses on the dimensions of “statehood” in political theology, centered on four fundamental axes: Islam and state legitimacy, Islam and democracy, Islam and secularism, and Islam and international relations. In Javadi Amoli’s intellectual framework, the Islamic state is not merely an executive institution but a cognitive, ethical, and civilizational structure that emerges in continuity with divine lordship, human vicegerency, and Qur’anic guidance. Its mission is not only administration, but also education, guidance, and the realization of human dignity. Socio‑political circumstances lead Javadi Amoli toward articulating a <em>velayi</em> (guardianship‑based) state, while his conceptual premises connect the state to general human vicegerency and civilizational guidance. Conventional norms regard legitimacy as divine, democracy as consultative, and international relations as justice‑centered. Javadi Amoli, through novel formulations, redefines the <em>juristic domains of authority</em> of the Guardian Jurist as an extension of epistemic Imamate, legitimacy as divine with popular acceptance, democracy as monotheistic and guided, and international relations as grounded in primordial monotheistic nature—while critiquing both Western instrumental reason and traditional absolute guardianship. He argues that the community’s acceptance of the Constitution, together with the leader’s acceptance of the responsibility of Imamate, forms a bilateral and binding covenant—one that constitutes a “valid contract,” a “necessary covenant,” and an “obligatory bond.” This indicates that Javadi Amoli’s political theology of statehood, being problem‑oriented and relatively comprehensive, reconstructs normative foundations and transforms the state into an ethical and civilization‑building institution.مقاله بر ابعاد «دولتمندی» کلام سیاسی تمرکز دارد که بر چهار محور بنیادین اسلام و مشروعیت دولت، اسلام و مردمسالاری، اسلام و سکولاریسم، و اسلام و روابط بینالملل متمرکز است. در منظومه فکری جوادی آملی، دولت اسلامی نهصرفاً نهادی اجرایی، بلکه ساختاری معرفتی، اخلاقی و تمدنی است که در امتداد ربوبیت الهی، خلافت انسان و هدایت قرآنی شکل میگیرد. این دولت مأموریتش نهفقط اداره، بلکه تربیت، هدایت و تحقق کرامت انسانی است. زمینههای عینی جوادی آملی را به تبیین دولت ولایی سوق داده، درحالیکه وی براساس زمینههای ذهنی دولت را به خلافت نوعیه و هدایت تمدنی پیوند میزند. هنجارهای مرسوم مشروعیت را الهی، مردمسالاری را شورایی و روابط را عدالتمحور میدانند. جوادی آملی، با تصرفات نوین، ولایت فقیه را امتداد امامت معرفتی، مشروعیت را الهی با مقبولیت مردمی، مردمسالاری را توحیدمحور و هدایتشده، و روابط بینالملل را بر پایه فطرت توحیدی بازتعریف میکند، با نقد عقل ابزاری غربی و ولایت مطلقه <em>سنتی</em>. به اعتقاد وی، پذیرش قانون اساسی از سوی امت، همزمان با پذیرش مسئولیت امامت از سوی رهبر، صورت تعاهدی دوسویه و الزامآور دارد؛ و «عقد صحیح»، «عهدی لازم» و «عقدی حتمی» است. این امر نشان میدهد کلام سیاسی دولتمندی جوادی آملی معطوف به مسائل، با جامعیت نسبی و بازسازی هنجارها، دولت را به نهادی اخلاقی و تمدنساز تبدیل میکند.https://jipt.sbu.ac.ir/article_106601_84db7264d6a681ccb4fd80a9f69eed9c.pdfدانشگاه شهید بهشتیآینه معرفت2251-801026120260321A Reflection on Aristotle's Definition of Moral Virtue and Its Componentsتأملی بر تعریف ارسطو از فضیلتِ اخلاقی و مؤلفههای آن12113810683910.48308/jipt.2026.240442.1642FAامیراحمدخانیگروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران.مجیداحسنگروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران.Journal Article20250707Aristotle presents the concept of virtue in both epistemological and ontological layers. His primary concern is the ontology of virtue, or in other words, the formation of virtue and the process of becoming virtuous. However, this does not mean that the epistemological layer, which involves defining and understanding the nature of virtue, is neglected. According to Aristotle, virtue is a disposition that leads to choice, and this choice is composed of both desire and reflection. This study aims to analytically examine the nature of choice and discuss the relationship between desire and reflection in terms of priority and causality. Furthermore, the concept of virtue is closely tied to the doctrine of the mean, which has been critiqued from various perspectives. This research seeks to defend the doctrine of the mean by offering an interpretation that not only addresses criticisms regarding its metaphorical and practical shortcomings but also reconciles the quantitative and qualitative interpretations of the theory.ارسطو بحث فضیلت را در دو لایه معرفتشناختی و وجودشناختی مطرح میسازد. دغدغه اصلی او وجودشناسی و، به بیان دیگر، شکلگیری فضیلت و فضیلتمند شدن انسان است. البته این بدینمعنا نیست که لایه معرفتشناختی یعنی تعریف و ماهیت فضیلت مورد بررسی قرار نگیرد. فضیلت در نگاه ارسطو ملکهای است که دست به انتخاب میزند، ولی این انتخاب خود مرکب از میل و تأمل است. این پژوهش سعی دارد با نگاه تحلیلی ماهیت انتخاب را بررسی کند و رابطه اجزای آن را یعنی میل و تأمل را از حیث تقدم و علیت بر دیگری به بحث بگذارد. بحث فضیلت، از سوی دیگر، با نظریه حد وسط گره خورده است. این نظریه را از جنبههای گوناگون نقد کردهاند. در این پژوهش، سعی شده است با تقریری که ارائه میشود علاوه بر حفظ ظاهر متن ارسطو از نظریه حد وسط دفاع شود، بهطوری که علاوه بر پاسخ به انتقاد زبانی استعاری بودن و انتقاد عملی بیفایده بودن، میان تقریر کمّی و کیفی از آن نیز جمع کند.https://jipt.sbu.ac.ir/article_106839_d0df4da061524643f0c5047417ffced3.pdf