بررسی دو مدل ایمان در پرتو استدلال‌های عملی: باورمحور و غیرباورمحور

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری فلسفه دین، گروه فلسفه دین، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 گروه فلسفه دین، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

در این مقاله، استدلال‌های عملی برای اثبات وجود خدا در دو تقریر متفاوت تحلیل می‌شوند: نخست، تقریر مبتنی بر رویکرد ایمان باورمحور (در دیدگاه پاسکال و جیمز) و، دوم، تقریر مبتنی بر رویکرد ایمان غیرباورمحور (در دیدگاه گلدینگ). هر دو رویکرد، در مواجهه با نابسندگی شواهد معرفتی، ایمان را نوعی مخاطره معقول می‌دانند. بااین‌حال، رویکرد باورمحور ایمان را مستلزم باور و متکی بر نوعی اراده‌گروی مستقیم می‌داند که با چالش‌های روان‌شناختی و معرفت‌شناختی مواجه است. درمقابل، مدل گلدینگ، به‌منزله مدلی عمل‌گرایانه در چهارچوب رویکرد غیرباورمحور به ایمان، تلاش می‌کند بدون فرض ضرورت باور برای ایمان، ایمان را در قالب فرض راهنمای عمل تبیین کند. این ویژگی به مدل غیرباورمحور امکان می‌دهد تا در مواجهه با شک عمیق فکری، بدون مواجه شدن در چالش‌های رویکرد باورمحور، امکانی معقول برای اتخاذ ایمان فراهم آورد. دو مدل مورد بررسی، هرچند هر دو بر عقلانیت عملی و مخاطره در وضعیت شک تأکید دارند، در الزام باور برای ایمان با هم اختلاف دارند. همچنین، مقاله نشان می‌دهد رویکرد غیرباورمحوری به ایمان در وضعیت تردید معرفتی می‌تواند بدیلی مناسب برای رویکرد سنتی باورمحور تلقی شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Examining Two Models of Faith in Light of Pragmatic Arguments:Doxasticism and Non-Doxasticism

نویسندگان [English]

  • Mahbubeh Pakdel 1
  • Abbas Yazdani 2
1 Ph.D. in Philosophy of Religion, Department of Philosophy of Religion, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 Department of Philosophy of Religion, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده [English]

This study analyzes pragmatic arguments in two distinct models of faith: first, the doxastic approach (as seen in the accounts of Pascal and James), and second, the non-doxastic approach (as developed by Golding). When the evidence for a religious proposition is insufficient, both approaches consider faith a rational venture. Doxastic venture accounts claim that faith entails belief formed through the will. However, since this approach relies on direct doxastic voluntarism, it faces significant psychological and epistemological challenges. In contrast, Golding’s pragmatic model of faith, grounded in the non-doxastic approach, attempts to show that faith can be realized without belief, through an action-guiding assumption. On this model, faith can coexist with deep doubt, avoiding the challenges faced by the doxastic account. Although both models emphasize practical rationality and venture in situations of doubt, they differ in the necessity of belief for faith. The article also concludes that the non-doxastic approach to faith, in epistemically uncertain conditions, can serve as a promising alternative to the traditional doxastic model.

کلیدواژه‌ها [English]

  • faith
  • pragmatic arguments
  • doxasticism
  • nondoxasticism
  • Golding
اکبری، رضا و خسروی فارسانی، عباس (۱۳۸۴). تحلیل و نقد شرطیه پاسکال با توجه به نظریه تصمیم‌سازی. پژوهشنامه فلسفه دین، ۳(۲)، ۱۲۹–۱۶۳. https://doi.org/10.30497/PRR.2012.1201
پاکدل، محبوبه و یزدانی، عباس (1403). معقولیت ایمان عمل‌گرایانه به خدا به‌مثابه ارزشی متعالی از منظر جاشوآ گلدینگ. پژوهشنامه فلسفه دین، 22(2)،۲۳-۴۲.
خسروی فارسانی، عباس و اکبری، رضا (۱۳۹۰). بررسی انتقادی استدلال شرط‌بندی پاسکال در اثبات وجود خدا. پژوهش‌های فلسفیکلامی، ۱۲(۳)، ۲۵–۴۴. https://doi.org/10.22091/PFK.2011.131
شهرستانی، شیما و آیت‌اللهی، حمیدرضا (۱۳۹۵). مقایسه دیدگاه ویلیام جیمز و جان بیشاپ در زمینه توجیه باور دینی. جستارهای فلسفه دین، ۵(۱)، ۵۱-۷۶.
صفری آبکسری، مهرداد (۱۳۹۹). بررسی دیدگاه ویلیام جیمز در اخلاق باور. فلسفه و کلام اسلامی، ۵۳(۲)، ۴۶۱-۴۸۳. https://doi.org/10.22059/JITP.2020.304261.523203
غفوریان، مهدی و علیزمانی، امیرعباس (۱۳۹۶). رابطه باور و عمل دینی: دیدگاه جان کاتینگهام با تأکید بر نظر پاسکال درباره تقدم عمل دینی بر باور دینی. فلسفه دین، ۱۴(۲)، ۲۷۳-۲۸۵. https://doi.org/10.22059/JPHT.2017.133160.1005293
کشفی، عبدالرسول و اسدی، سیاوش (۱۳۸۹). جایگاه دل در معرفت‌شناسی دینی پاسکال. پژوهشنامه فلسفه دین (نامه حکمت سابق۸(۱۵)، 151-170. https://doi.org/10.30497/PRR.2012.1118
کرمی، کریم و اکرمى، سید امیر (1402). ایمان به‌مثابه مخاطره اعتقادی: مقایسه دیدگاه جان بیشاپ و جان شلنبرگ در باب ایمان. پژوهشنامه فلسفه دین، 21(1)، ۲۳-۴۶.
گایوت، آر. داگلاس و اسویتمن، برندن (۱۴۰۲). رویکردهای معاصر در معرفت‌شناسی دینی، ترجمه هاشم مروارید. تهران: نشر نی.