آینه معرفت

آینه معرفت

معنای وحی در قرآن با تأکید بر شعورمندی همه موجودات

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 گروه معارف اسلامی، واحد یادگار امام خمینی(ره) شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 گروه معارف اسلامی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
در الهیات اسلامی، وحی غالباً در چهارچوب وحی تشریعی پیامبران فهم شده است، درحالی‌که قرآن کریم این ریشه را درباره پیامبران، انسان‌های غیرنبی، زنبور عسل، آسمان‌ها و زمین، القائات شیطانی و ارتباطات پنهان انسانی نیز به کار می‌برد. مسئله مقاله آن است که آیا این کاربردها صرفاً مشترک لفظی و مجازهای پراکنده‌اند یا هسته‌ای دلالت‌شناختی دارند. مقاله، با روش تحلیل مفهومی ـ تفسیری و با تکیه بر منابع لغوی، تفسیری و فلسفی، هسته لغوی وحی را در سه مؤلفه «افاده معنا»، «سرعت» و «خفا» بازسازی می‌کند. سپس، با توجه به آیات تسبیح، نطق، حشر موجودات و مبنای تشکیکی شعور در حکمت متعالیه، وحی را «القای سریع و پنهانی معنا یا امر به قابل، متناسب با مرتبه وجودی او» تبیین می‌کند. درعین‌حال، میان وحی تشریعی، الهامی، تکوینی و کاربردهای لغوی یا استعاری آن تفکیک می‌شود تا حجیت وحی نبوی مخدوش نشود. نتیجه آن است که وحدت ساختاری وحی صورت‌بندی قرآنی ـ فلسفی مراتب القای معنا و امر در عالم است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Meaning of Revelation in the Quran with an Emphasis on the Consciousness of All Beings

نویسندگان English

Seyyed Hatam Mahdavi Noor 1
Abdovahid Vafaei 2
1 Department of Islamic Studies, YI.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Department of Islamic Studies, ST.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

In Islamic theology, revelation (wahy) is often understood within the framework of legislative revelation given to the prophets. However, the Holy Quran employs this root regarding prophets, non-prophetic human beings, honeybees, the heavens and the earth, satanic promptings, and hidden human communications as well. The central issue of this article is whether these applications are merely homonyms and scattered metaphors, or if they possess a unified semantic core. Using a conceptual-interpretive analysis method and relying on lexical, exegetical, and philosophical sources, the article reconstructs the lexical core of wahy based on three components: “conveyance of meaning,” “speed,” and “hiddenness.” Subsequently, considering the verses regarding the glorification (tasbih), speech, and gathering (hashr) of beings, as well as the gradation (tashkik) of consciousness in Transcendent Theosophy, it defines wahy as “the fast and hidden conveyance of meaning or command to a recipient, proportionate to their existential rank.” Simultaneously, it distinguishes between legislative, inspirational, and ontological (cosmological) revelation, and its lexical or metaphorical uses, in order to preserve the authority (hujjiyyah) of prophetic revelation. The conclusion is that the structural unity of wahy is a Quranic-philosophical formulation of the levels of conveying meaning and command in the universe.

کلیدواژه‌ها English

Revelatory conveyance
Inspiration
Prophetic experience
Wahy
قرآن کریم.
ابن‌سینا (۱۳۷۵). الإشارات و التنبیهات به ‌همراه شرح نصـیرالدین الطوسـی و شـرح قطـب الـدین رازی. قم: نشر البلاغه.
ابن‌قتیبه، عبداللّه بن مسلم (بی‌تا). غریب القرآن ابن قتیبه. قم: لوح فشرده جامع‌التفاسیر ۳.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم (۱۴۱۴ق). لسان ‌العرب. بیروت: دارالصار.
ایمان‌پور، منصور (۱۳۸۲). ماهیت وحی در اندیشه ابن‌سینا. نامه حکمت، ۱(۲)، ۱۵۱-۱۶۴. doi: https://doi.org/10.30497/prr.2012.1236
جعفری، محمد (۱۳۸۹). چیستی وحی از دیدگاه ملا صدرا. معرفت کلامی، ۱(۲)، ۵-۳۴.
حسن‌زاده، صالح (۱۳۹۰). حقیقت وحی در قرآن و حکمت اسلامی. فصلنامه خردنامه صدرا، (۶۵)، ۳۳-۶۱.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (۱۳۷۸). المفردات فی غریب القرآن، قم: دارالقلم.
ربانی کلپایگانی، علی (۱۳۸۵). عقاید استدلالی. قم: نصایح.
سمرقندى، نصربن محمد بن احمد (بی‌تا). بحرالعلوم. بی‌جا: بی‌نا.
شمس، منصور (۱۳۸۷). پرسش‌های ابدی. انجمن معارف اسلامی ایران.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1981). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة. بیروت: دار الاحیاء التراث العربی.
صلیبا، جمیل (۱۳۹۳). فرهنگ فلسفی، ترجمه منوچهر صانعی دره‌بیدی. تهران: حکمت.
طباطبایی، محمدحسین (۱۳۷۶). تفسیر المیزان. قم: بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی.
طبرى، محمد بن جریر (۱۴۱۲ق). جامع البیان فى تفسیر القرآن (تفسیر الطبرى). بیروت: دارالمعرفة.
عباسی، ولی‌اللّه (۱۳۸۹). وحی و تجربه دینی. مجله حوزه و دانشگاه، ۱۰(۳۸)، ۷۹-۱۰۸.
عمورضایی، فرهاد و قنبری، حسن (۱۳۹۷). جان هیک و اعتبار معرفت‌شناختی تجربه دینی. فصلنامه فلسفه دین، ۱۵(۴)، ۸۴۷-۸۶۸.
فراء، ابوزکریا یحیى بن زیاد (بی‌تا). معانى القرآن. مصر: دارالمصریه للتألیف و الترجمه.
قائمی‌نیا، علیرضا (۱۳۸۱). تجربه دینی و گوهر دین. قم: بوستان کتاب.
قمى‏، على بن ابراهیم (۱۳۶۷)‏. تفسیر القمی‏، تحقیق سیدطیب موسوى جزایرى. قم: دارالکتاب‏.
محمدی ری‌شهری، محمد (۱۳۹۰). فلسفه وحی و نبوت. قم: چاپ و نشر دارالحدیث.
ملایری، موسی (۱۳۹۳). تبیین فلسفی وحی از فارابی تا ملاصدرا. تهران: طه.
ملکی، محمد (جلال‌الدین) (۱۳۸۹). در امتداد وحی و عرفان: تبیین تفکر وحیانی و عرفانی سهروردی. تهران: نشر ادیان.
نراقی، آرش (۱۳۷۸). رساله دین‌شناخت. تهران: طرح نو.