آینه معرفت

آینه معرفت

تبیین فلسفی شرّ اخلاقی در جهان مدرن: از «ابتذال شرّ» تا «مصادره‌یِ گفتمان اخلاقی»

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 تهران کباتان فاز ۳
2 استاد دپارتمان فلسفه دانشگاه مفید قم
چکیده
مسئله‌یِ پژوهش بازنگری در تبیین فلسفیِ شرّ اخلاقی در جهان مدرن است؛ شرّی که در جنایات سازمان‌یافته‌یِ قرن بیستم از مشارکت انسانهای عادی در ساختارهای بوروکراتیک پدید آمد و مفاهیم سُنَّتی، مانند رذیلت فردی، از تبیین آن ناتوان ماندند. اهمیت مسئله در آن است که پیش‌گیری از شرّ مستلزم شناخت منشأ آن است. هدف، پاسخ به دو پرسش است: «بازتولید شرّ سازمان‌یافته در جنگ‌های مدرن چگونه تبیین‌پذیر است؟» و «آیا چنین شرّی در اخلاق کانت توجیه‌پذیر است؟».

روش پژوهش تحلیل مفهومی و بازخوانی انتقادی آرای آرنت، استانگنث، وِتِلْسِن و کانت، با مطالعه‌یِ موردیِ آیشمن، است.

ادعای اصلی این است که تبیین‌های مبتنی بر «ابتذال شرّ» و «عاملیّت ایدئولوژیک» ناقص‌اند و تبیین کامل آن نیازمند دو عامل دیگر است: «مصادره‌یِ گفتمان اخلاقی»، یعنی تحریف منطق درونی اخلاق برای توجیه دیگرفریبانه‌یِ خشونت، و «فقدان تخیل اخلاقیِ همدلانه». این دو عامل نوآوری اصلی پژوهش‌اند.

یافته‌ها نشان می‌دهد شرّ مدرن حاصل برهم‌کنش این چهار عامل است و پاسخ پرسش دوم منفی است، زیرا استناد آیشمن به کانت وارونه‌سازی آموزه‌یِ خودآیینی است. نتیجه‌یِ اصلی این است که خطرناک‌ترین صورت شرّ، شرّی است که در پوشش فضیلت ظاهر می‌شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Philosophical Account of Moral Evil in the Modern World: From the "Banality of Evil" to the "Misappropriation of Moral Discourse"

نویسندگان English

Matinsadat Arabzadeh 1
Abolghasem Fanaei 2
1 Assistant professor,Department of Islamic Teachings, Faculty of Theology and Religious Studies, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
2 full professor,Department of philosophy, Mofid University,Q om,Iran.
چکیده English

مسئله‌یِ پژوهش بازنگری در تبیین فلسفیِ شرّ اخلاقی در جهان مدرن است؛ شرّی که در جنایات سازمان‌یافته‌یِ قرن بیستم از مشارکت انسانهای عادی در ساختارهای بوروکراتیک پدید آمد و مفاهیم سُنَّتی، مانند رذیلت فردی، از تبیین آن ناتوان ماندند. اهمیت مسئله در آن است که پیش‌گیری از شرّ مستلزم شناخت منشأ آن است. هدف، پاسخ به دو پرسش است: «بازتولید شرّ سازمان‌یافته در جنگ‌های مدرن چگونه تبیین‌پذیر است؟» و «آیا چنین شرّی در اخلاق کانت توجیه‌پذیر است؟».

روش پژوهش تحلیل مفهومی و بازخوانی انتقادی آرای آرنت، استانگنث، وِتِلْسِن و کانت، با مطالعه‌یِ موردیِ آیشمن، است.

ادعای اصلی این است که تبیین‌های مبتنی بر «ابتذال شرّ» و «عاملیّت ایدئولوژیک» ناقص‌اند و تبیین کامل آن نیازمند دو عامل دیگر است: «مصادره‌یِ گفتمان اخلاقی»، یعنی تحریف منطق درونی اخلاق برای توجیه دیگرفریبانه‌یِ خشونت، و «فقدان تخیل اخلاقیِ همدلانه». این دو عامل نوآوری اصلی پژوهش‌اند.

یافته‌ها نشان می‌دهد شرّ مدرن حاصل برهم‌کنش این چهار عامل است و پاسخ پرسش دوم منفی است، زیرا استناد آیشمن به کانت وارونه‌سازی آموزه‌یِ خودآیینی است. نتیجه‌یِ اصلی این است که خطرناک‌ترین صورت شرّ، شرّی است که در پوشش فضیلت ظاهر می‌شود.

کلیدواژه‌ها English

شرّ مدرن
ابتذال شرّ
عاملیّت ایدئولوژیک
مصادره‌یِ گفتمان اخلاقی
مسئولیت اخلاقی
تخیل اخلاقیِ همدلانه

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 11 آبان 1405