آینه معرفت

آینه معرفت

نفس و بدن در اندیشه ابن‏هندوی رازی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسنده
گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
چکیده
اندیشه‏های ابن‏‏هندوی رازی (وفات 420ق) مغفول ‏مانده‌اند، ازجمله اندیشه‏اش ‏درباره نفس و رابطه‏اش با بدن. بااین‌حال، مسکویه و غزالی تحت‌تأثیر اویند. نوشتار حاضر نخستین ‏پژوهش در این زمینه است و با استفاده از نسخ خطی یافت‌شده از آثار وی و نیز آثار منتشرشده‏اش فراهم آمده است. او انسان را «الحیّ الناطق المائت» تعریف می‌کند. این تعریف ابداع او نیست و بهتر بود در آن بر نحوه ‏خاص وجود انسان ‏تأکید می‏کرد. انسان مرکبی انضمامی ‏از نفس و بدن است. درک ما از وجود نفس ادراکی‏ بدیهی است و به آثار نفس ناطقه علم حضوری داریم. بدن جسمِ آلی طبیعی است که نفس کمال نخستین آن است. بدن مادی، ولی نفس جوهری مجرد است ‏که بدن را به‌مثابه ابزاری برای تحقق کمالاتش به کار می‏گیرد. نفس دارای انواع نباتی، ‏حیوانی و انسانی است و پذیرش وجود نفسِ واحد در اجسام گوناگون امری محال است. نفس انسانی قوای گوناگونی دارد که برخی را از مراتب پیشینش همراه دارد و با تجهیزش به مرتبه ناطقه بر آن‌ها برتری می‏یابد. استکمال این نفس در اتصاف به ملکه عدالت و رسوخ صور‏ معقول ‏در آن و اتصال به عقل مستفاد است. تبیین ‏این اندیشه‏ها به ضمیمه برخی مناقشه‏های پیرامونشان از دستاوردهای مقاله حاضر است که با روش توصیفی از نوشته‏های وی استخراج و تحلیل شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Soul and Body in the Thought of Ibn Hindū al-Rāzī

نویسنده English

Ebrahim Noei
Faculty Member of the Department of Islamic Studies, Faculty of Theology and Religions, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
چکیده English

Faculty Member of the Department of Islamic Studies, Faculty of Theology and Religions, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.

کلیدواژه‌ها English

Soul
body
Abu al-Faraj ʿAlī ibn al-Ḥusayn Ibn Hindū al-Rāzī
قرآن کریم.
ابن‏ابی‏اصیبعه (بی‏تا). عیون الأنباء. بیروت: دارالمکتبة الحیاة.
ابن‏سینا، حسین بن عبداللّه (1404ق-الف). الشفاء، البرهان. قم: مکتبة‌المرعشی.
ابن‏سینا، حسین بن عبداللّه (1404ق-ب). الشفاء، الجدل. قم: مکتبة‌المرعشی.
ابن‏سینا، حسین بن عبداللّه (1363ش-الف). النجاة. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
ابن‏سینا، حسین بن عبداللّه (1363ش-ب). المبدء و المعاد. تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی.
ابن‏سینا، حسین بن عبداللّه (1375ش). النفس من کتاب الشفاء، تصحیح حسن حسن‌زاده آملی. قم: مرکز النشرالتابع لمکتب الاعلام الاسلامی.
ابن‏سینا، حسین بن عبداللّه (1989). الحدود در المصطلح الفلسفی عند العرب. قاهره: الهیئة‌المصریة.
ابن‌هندو، علی بن حسین (۱۰۲۵ق). المقالة السماحیّة فی سیاسة النفس، نسخه خطی5/ 2190، قم: کتابخانه مرکز احیاء تراث اسلامی قم.
ابن‌هندو، علی بن حسین (1060ق). المقالة السماحیّة فی سیاسة النفس. نسخه خطی 7/ 4700، تهران: کتابخانه ملی ایران.
ابن‌هندو، علی بن حسین (1318ق). الکلم الروحانیة من الحکم الروحانیة. قاهره: مطبعة الترقی.
ابن‌هندو، علی بن حسین (1368ش). مفتاح الطب و منهاج الطلاب. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
ابن‌هندو، علی بن حسین (1995). مقالة فی وصف المعاد الفلسفی در ابن هندو، سیرته، آراءه الفلسفیة. اردن: جامعة‌الاُردنیة.
اخوانالصفا (بی‏تا). رسائل اخوان الصفا. بیروت: دارالإسلامیة.
خلیفات، سحبان (1995). ابن‌هندو، سیرته، آراءه الفلسفیة. اردن: الجامعة الاُردنیة.
سبزواری، هادی ابن مهدی (1369ش). شرح المنظومة. تهران: نشر ناب.
شهرزوری، شمس‌الدین محمد (1430ق). تواریخ الحکماء و الفلاسفة. قاهره: مکتبة الثقافة الدینیة.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1989). الأسفار الأربعة. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
صفدی، صلاح‌الدین خلیل (1420ق). الوافی بالوفیات. بیروت: دارإحیاء التراث.
طباطبایی، محمدحسین (1378ش). نهایة الحکمة. قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره).
فارابی، ابونصر محمد بن محمد (1413ق). الأعمال الفلسفیة. بیروت: دارالمناهل.
فخر رازی، محمد بن عمر (1411ق). المباحث المشرقیة. قم: بیدار.
فیاضی، غلامرضا (1389ش). علم النفس فلسفی. قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره).
مسکویه، ابوعلی احمد بن محمد بن یعقوب (1400ش). الرسائل و المکاتیب. تهران: میراث مکتوب.
مسکویه، ابوعلی احمد بن محمد بن یعقوب (2017). الهوامل والشوامل. بیروت: مؤسسة الهنداوی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1375ش). شرح الأسفار الأربعة، جلد ۸. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره).
نوری، علی بن جمشید (1366ش). (تعلیقه بر) تفسیر القرآن الکریم لملاصدرا. قم: بیدار.