بررسی نسبیت گرایی در فلسفه اخلاق ریچارد مروین هیر

مهدی میثاقی نژاد؛ مهدی نجفی افرا؛ محمد اکوان

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 02 اسفند 1402

https://doi.org/10.48308/jipt.2024.233920.1489

چکیده
  یکی از دیدگاههای مطرح در مباحث فلسفه، خصوصا فلسفه اخلاق موضوع نسبی گرایی است که در پرتو آن بسیاری از مباحث اخلاقی دستخوش تغییر و دگرگونی می شوند. تشخیص و بررسی و نقد این موضوع در یک نگاه منطقی و عقلانی میتواند منجر به تصمیمات اخلاقی صحیح و به تبع آن رفتار و عملکرد مناسب در شرایط متفاوت شود. ریچارد مروین هیر نیز یکی از اندیشمندان مطرح ...  بیشتر

معنای زندگی در ساحت اخلاق؛ پژوهشی در فلسفه ویتگنشتاین

سعیده عظیمی ترامبانیان؛ محمد علی خبری؛ محمد رضا شریف زاده

دوره 23، شماره 1 ، خرداد 1402، ، صفحه 137-152

https://doi.org/10.48308/jipt.2023.103540

چکیده
  مقولة اخلاق، به عنوان یکی از کلیدی‌ترین و در عین حال بحث‌برانگیزترین مسائل در عرصة تعالیم بشری، همواره مورد توجه و بحث قرار گرفته است. بررسی اصول و قواعد اخلاقی و تدوین نظریات متعدد در ‌این حوزه، به منظور یافتن بهترین مدل زندگی، به عنوان یکی از مهمترین کاوش‌های اندیشه‌ای بشر به‌شمار می‌رود. پژوهش حاضر با واکاوی آراء ویتگنشتاین، ...  بیشتر

بررسی و ارزیابی مبادی حکمت عملی در فارابی و ابن‌سینا

محمد ذبیحی

دوره 22، شماره 4 ، اسفند 1401، ، صفحه 1-24

https://doi.org/10.48308/jipt.2023.103398

چکیده
  فارابی و ابن‌سینا در شمار برجسته‌ترین و نام‌ آشناترین فیلسوفان مشایی در عرصة مباحث فلسفی و عقلی‌اند، بنیان‌های فکری نظام فلسفی مشائی در جهان اسلام براساس مبانی عقلی و اندیشه‌های فلسفی این دو فیلسوف بزرگ بنا نهاده شده است، نوع نگرش دو فیلسوف به حکمت عملی زمینه‌ساز پرسش‌ها و تردیدهایی در این‌باره شده است، تا آنجا که برخی چنین ...  بیشتر

اخلاق شوق در فلسفۀ ابن‌جبیرول

حسین نیازبخش؛ اصغر واعظی

دوره 22، شماره 4 ، اسفند 1401، ، صفحه 99-122

https://doi.org/10.48308/jipt.2023.103416

چکیده
  ارتباط بین اخلاق و مابعدالطبیعۀ ابن‌جبیرول که به نوعی ارتباط بین دو رسالۀ «ینبوع‌الحیاه» و «اصلاح‌الاخلاق» است، از طریق مفهوم «شوق» میسر می‌شود. جهان نوافلاطونی ابن‌جبیرول از دو قوس صعود و نزول یعنی تبدیل وحدت به کثرت و بازگشت کثرت به وحدت تشکیل شده است. شوق هم علت نزول و هم علت صعود است. انسان مرتبه‌ای است که از ...  بیشتر

حسن و قبح ذاتی و قانون طبیعی؛ تحلیل و مقایسة مؤلفه‌ها و میزان کارآمدی

محمد حسین انصاری چشمه؛ رحیم دهقان؛ ابراهیم نوئی

دوره 21، شماره 3 ، آذر 1400، ، صفحه 49-70

https://doi.org/10.52547/jipt.2021.221361.1058

چکیده
  در حوزة نظریات اخلاقی؛ گاهی دو نظریة حسن و قبح ذاتی و نظریة قانون طبیعی یکسان پنداشته می‌شود. دلیل این امر عدم تبیین نظریة قانون طبیعی و عدم تبیین تفاوت‌های بین این دو نظریه است. مطابق یافته‌های این مقاله، شش تفاوت کلیدی بین این دو نظریه وجود دارد: ١. در نظریة قانون طبیعی شناخت ارزش‌ها از نوع تذکار است، برخلاف حسن و قبح ذاتی؛٢. در نظریة ...  بیشتر

مقایسة اصول اخلاقی مطرح در قرآن و عهدین

حیدر اسماعیلی؛ علی فتح الهی؛ الهیار رحمتی

دوره 20، شماره 4 ، اسفند 1399، ، صفحه 67-90

https://doi.org/10.52547/jipt.2021.213599.0

چکیده
    موضوع اخلاق و اهمیت و نقش آن  در سعادت   انسان بر کمتر کسی پوشیده و پنهان است به دلیل همین اهمیت و نقش سازندۀ اخلاق است که همة مکاتب فلسفی اعم از مکاتب الهی و مادی  نوعی روش و سبک اخلاقی و فلسفۀ اخلاق دارند. وجه مشترک‌ این مکاتب‌ این است که فلسفۀ اخلاق و سبک زندگانی اخلاقی در نظر آنها، متمایز و گاهی متفاوت از زندگانی معنوی ...  بیشتر

بررسی ضرورت علی موجود در اراده انسان در فلسفه( با توجه به آرای ابن‌سینا) و علوم اعصاب ( با نگاه به آزمایش بنیامین لیبت) و پیامدهای‌های اخلاقی آن

فهیمه شریعتی

دوره 19، شماره 4 ، دی 1398، ، صفحه 63-80

چکیده
  ارادة انسان از نظر ابن‌سینا مسبوق به تصور است. ‌این تصور به همراه تصدیق ضمنی شوق را می‌آفریند و اراده به تبع شوق، محرک اعضاست. تصورات، حالات و تمایلات غالب نفس انسان که در موارد متعددی آگاهانه نبوده‌اند اراده را به مرحلة وجوب می‌رساند. مطالعه در خصوص اراده در علوم دیگری چون عصب شناسی و در پرتو مطالعات مغزی نیز، به نوعی دترمینیسم ...  بیشتر

ارزیابی راه‌حل‌های اندیشمندان اسلامی در مواجهه با تزاحم تکالیف اخلاقی

عین اله خادمی؛ علی حیدری علی حیدری؛ کبری عباسی نیا

دوره 14، شماره 2 ، تیر 1393

چکیده
  مسئلة نسبی بودن یا مطلق بودن گزاره‌های اخلاقی از مهم‌ترین مسائل مطرح در فلسفة اخلاق است که پذیرش هر کدام از این دو مبنا پیامدهایی تأثیرگذار بر نظام‌سازی اخلاقی دارد. یکی از موارد زمینه‌ساز نسبی‌گرایی اخلاقی، مسئلة تزاحم تکالیف است. با توجه به اینکه تکالیف اخلاقی ناظر به عمل و رفتار انسان است، به دلیل پیچیدگی شرایط اجتماعی وقوع ...  بیشتر

نقد و ارزیابی نظریة اعتدال در اخلاق

حسین اترک؛ مریم خوشدل روحانی

دوره 14، شماره 1 ، فروردین 1393

چکیده
  نظریة اعتدال یکی از انواع نظریات اخلاق فضیلت است که افلاطون و ارسطو نظریه‌پردازان اصلی آن در یونان باستان بودند. این نظریه به دلیل سازگاری با متون دین اسلام، نزد فیلسوفان و علمای اخلاق اسلامی رواج زیادی یافت؛ به نحوی که اغلب حکمای اسلامی چون فارابی، ابن‌سینا، مسکویه، خواجه نصیر طوسی و ملاصدرا تابع این نظریه‌اند. هستة اصلی نظریة ...  بیشتر

چگونگی تأثیر تفکر اشاعره در گلستان سعدی

بیژن ظهیری ناو؛ شهلا شریفی

دوره 13، شماره 3 ، مهر 1392

چکیده
  علم کلام به معنای استدلال در بارة مفهوم آیات وحی و تأویل آن تا زمان خلفای راشدین به دلایلی مرسوم نبود، اما به دلیل ویژگی تعقل‌گرایی اسلام و وجود علمای فرهیخته، منجر به پیشرفت علم کلام برای مقابله با افکار غیر توحیدی گردید و سه فرقة اشاعره، معتزله و امامیه مهم‌ترین دیدگاه کلامی اسلامی را پدید آوردند. از میان این سه مذهب کلامی به دلایلی، ...  بیشتر

بررسی مؤلفه‌های اساسی در معرفت‌شناسی دینی اخوان‌الصفا

محسن عبدالهی

دوره 12، شماره 1 ، فروردین 1391

چکیده
  در قرن چهارم هجری گروهی از اندیشمندان موسوم به اخوان الصفا و خلان الوفا به این فکر افتادند که برای نشر علوم عقلی و نزدیک کردن دین و فلسفه به یکدیگر و آگاه نمودن مردم نسبت به مسائل علمی و دینی رسالاتی مختصر، بدون ذکر نام مؤلفان بنویسند و به صورت پنهانی منتشر کنند تا بتوانند در جهت زدودن انحراف از جامعة اسلامی فعالیت نمایند. در آن هنگام، ...  بیشتر

ملاصدرا و عبدالجبار معتزلی در کاربرد اخلاقی عقل

امیر دیوانی؛ رحیم دهقان سیمکانی

دوره 11، شماره 4 ، دی 1390

چکیده
  آراء ملاصدرا و قاضی عبدالجبار معتزلی نسبت به کارکردهای عقل در اخلاق از جهاتی با هم قابل مقایسه است. به طور کلی می-توان سه جهت اشتراک و سه جهت افتراق در اندیشه‌های ایشان در این زمینه به‌دست آورد. جهات اشتراک این است که اولاً هر دو قائل به تلازم معرفت و فضیلت هستند؛ ثانیاً مسئولیت اخلاقی را مبتنی بر عقل دانسته‌اند؛ ثالثاً قائل به وجوه ...  بیشتر

پرستش، اصل بنیادین فلسفة اخلاق استاد مطهری

مسلم محمدی

دوره 10، شماره 4 ، دی 1389

چکیده
  استاد مطهری در میان گرایش‌ها و نظریات گوناگون در گستره مکاتب اخلاقی، به پرستش الهی به عنوان بنیاد اساسی مکتب اخلاقی اسلام معتقد است. مبنای دیدگاه فوق از نظر ایشان این است که هر گونه کار اخلاقی عبادت خداست حتی اگر شخص به آن توجه نداشته باشد. پرستش از نظر استاد دارای دو جنبه است باطنی یعنی سیر انسان از خلق به خالق و ظاهری عبارت است از ...  بیشتر

نسبت اخلاق و سیاست در اندیشۀ ارسطو

مجید اکبری؛ فاطمه امین

دوره 9، شماره 4 ، دی 1388

چکیده
  اخلاق و سیاست از شاخه‌های حکمت عملی و در پی تأمین سعادت انسان هستند. سعادت مفهوم محوری اخلاق ارسطوست. او در اخلاق به دنبال مطلوبی است که فی‌نفسه مطلوب باشد، نه آنکه به دلیل چیز دیگر مطلوب باشد. به تعبیر دیگر، ارسطو در پی «خیر اعلاء»است، که همان سعادت است. جامعه هم باید در پی خیر اعلاء باشد، حصول سعادت‌های فردی از راه سعادت‌های اجتماع ...  بیشتر

چیستی دروغ

حسین اترک

دوره 9، شماره 3 ، مهر 1388

چکیده
  معنا و ماهیت دروغ گرچه در ابتدا روشن می‌نماید؛ ولی با اندکی تأمل، پرسش‌های زیادی پیرامون آن مطرح می‌شود که پرداختن به آن را ضرورت می‌بخشد. به نظر می‌رسد در ماهیت دروغ چهار شرط لازم است: شرط بیان خبر؛ شرط خلاف واقع بودن خبر،‌ شرط تخاطب و شرط قصد فریب داشتن. بین دروغ و فریب فرق است. دروغ نوعی فریب است که منحصر در گفتار و هر چیزی که قائم ...  بیشتر

وظایف‌ اخلاقی در دیدگاه دیوید راس

حسین اترک

دوره 8، شماره 4 ، دی 1387

چکیده
  سر ویلیام دیوید راس برجسته‌ترین چهرة اخلاق وظیفه‌گرا پس از کانت است. در این مقاله، به تبیین نظریة ابتکاری او مبنی بر تفکیک «وظایف اخلاقی در نگاه نخست» از «وظایف در مقام عمل» برای حل مشکل تعارض وظایف، که اخلاق کانت با آن مواجه بود، می‌پردازیم. همچنین برخی از آراء مهم فرا اخلاقی او را که در دیدگاه هنجاری مؤثر است، بیان خواهیم کرد. راس ...  بیشتر

جایگاه گزارههای اخلاقی از دیدگاه ابنسینا

اکرم خلیلی

دوره 7، شماره 2 ، تیر 1386

چکیده
  جایگاه گزارههای اخلاقی از جمله مسائلی است که قرن‌هاست ذهن متکلمان، فلاسفه و دیگر اندیشمندان را به خود معطوف داشته و اظهارنظرهای متفاوتی در این زمینه ارائه شده است. در این مقاله، سعی شده بازتابی از دیدگاه ابن سینا در این خصوص ارائه گردد. بحث اخلاق از یک سو، با بحث‌های حسن و قبح متکلمان گره خورده و از سوی دیگر، قرین مبحث قضایا، اقسام ...  بیشتر